Từ những mẫu ADN, thêm 3 liệt sĩ quê Thanh Hóa được xác định danh tính sau hơn nửa thế kỷ

Sau khi 2 liệt sĩ Lê Đồng Cội (xã Tân Ninh) và Nguyễn Trọng Cát (xã Hợp Tiến) được xác định danh tính bằng phương pháp giám định ADN và được gia đình đón trở về quê hương, Thanh Hóa tiếp tục đón nhận thêm tin vui khi ba liệt sĩ Lê Bật Quyết, Đặng Công Nễ và Nguyễn Công Tuấn được xác định thông tin và nơi an nghỉ tại Nghĩa trang Liệt sĩ Ngã Bảy, thành phố Cần Thơ thông qua đối sánh ADN giữa hài cốt liệt sĩ với mẫu ADN của thân nhân.

Đằng sau mỗi kết quả xác định danh tính là hành trình tìm kiếm kéo dài hơn 50 năm của các gia đình liệt sĩ. Có người anh trở về từ chiến trường vẫn đau đáu đi tìm em, có người mẹ mang theo nỗi mong ngóng con đến cuối cuộc đời mà chưa biết nơi con yên nghỉ, cũng có những gia đình nhiều thế hệ vẫn kiên trì gìn giữ hương khói với niềm tin sẽ có ngày tìm được người thân.

Tháng 7/2025, thân nhân của cả 3 liệt sĩ đã tham gia lấy mẫu ADN. Một năm sau, từ những mẫu sinh phẩm mang theo mối dây huyết thống của người ở lại, hành trình kiếm tìm kéo dài hơn nửa thế kỷ đã có lời giải.

Gia đình liệt sĩ Lê Bật Quyết, quê xã Tân Ninh, đón nhận tin vui khi những người anh, người chị của liệt sĩ đều đã bước vào tuổi xế chiều. Liệt sĩ Lê Bật Quyết sinh năm 1951, nhập ngũ tháng 1/1971, hy sinh tháng 10/1972 tại chiến trường phía Nam. Khi ông lên đường nhập ngũ, người anh cả Lê Bật Quyên đang làm nhiệm vụ quốc tế tại Campuchia. Đến năm 1975 trở về quê hương, ông mới hay tin em trai đã hy sinh.

Hơn nửa thế kỷ trôi qua, người lính già từng chiến đấu tại chiến trường miền Nam và Campuchia vẫn mang trên mình di chứng chiến tranh và ảnh hưởng của chất độc da cam. Dù sức khỏe giảm sút, trí nhớ không còn minh mẫn như trước, nhưng mỗi lần nhắc đến người em đã ngã xuống, ông vẫn không giấu được xúc động.

Cùng chung nỗi mong chờ ấy là gia đình liệt sĩ Đặng Công Nễ, sinh năm 1952, quê xã Quảng Ngọc. Sinh ra trong gia đình có bốn anh chị em, bố mẹ mất sớm nên từ nhỏ ông được người chú ruột đưa về Hợp Lý chăm sóc. Năm 1970, chàng trai trẻ tình nguyện lên đường nhập ngũ và hy sinh vào tháng 4/1972.

Hơn 50 năm qua, những người anh, người chị vẫn luôn đau đáu mong ngày tìm được người em trai. Tháng 7/2025, hai người chị của liệt sĩ đã tham gia lấy mẫu ADN với hy vọng có thể nối lại hành trình tìm kiếm.

Hiện nay, ông Đặng Công Giang, người cháu đang thờ cúng liệt sĩ tại quê nhà Hợp Tiến, vẫn thay gia đình gìn giữ hương khói. Khi biết tin liệt sĩ Đặng Công Nễ đã được xác định nơi an nghỉ, ông Giang xúc động chia sẻ: "Từ nay hai bác đã biết em mình nằm ở đâu rồi. Gia đình cũng biết nơi để vào thăm, để thắp hương cho chú. Bao nhiêu năm chỉ thờ vọng, giờ chú đã có một địa chỉ để người thân tìm về. Với gia đình, không gì quý hơn tin này".

Trong tháng bảy năm nay, gia đình liệt sĩ Nguyễn Công Tuấn cũng vỡ òa khi nhận được kết quả giám định ADN. Là con trai cả trong gia đình có 7 anh chị em, năm 1970, ông lên đường nhập ngũ và hy sinh sau đó 3 năm trên chiến trường.

Hơn nửa thế kỷ qua, gia đình chưa bao giờ từ bỏ hy vọng tìm kiếm. Người mẹ của liệt sĩ mất năm 2021, mang theo nỗi day dứt lớn nhất là chưa biết chính xác nơi con yên nghỉ. Đến tháng 7/2025, cậu ruột cùng những người thân bên ngoại của liệt sĩ đã tham gia lấy mẫu ADN, tiếp nối hành trình mà người mẹ còn dang dở. Một năm sau, kết quả đối sánh xác định liệt sĩ Nguyễn Công Tuấn đang an nghỉ tại Nghĩa trang Liệt sĩ Ngã Bảy.

Ba gia đình, ba hoàn cảnh khác nhau nhưng đều gặp nhau ở những mẫu ADN được lấy vào tháng 7/2025. Một năm sau, chính sự trùng khớp giữa ADN thân nhân và ADN hài cốt đã trả lại danh tính cho ba liệt sĩ sau hơn nửa thế kỷ.

Tính đến nay, Thanh Hóa đã có 11 liệt sĩ được xác định danh tính bằng phương pháp đối sánh ADN. Để có được những kết quả trên là cả một quá trình chuẩn bị công phu và bền bỉ.

Ngay từ khi triển khai chủ trương xây dựng cơ sở dữ liệu ADN thân nhân liệt sĩ chưa xác định được thông tin, Công an tỉnh Thanh Hóa xác định đây không chỉ là nhiệm vụ thu nhận mẫu sinh phẩm mà còn là cuộc chạy đua với thời gian.

Phần lớn thân nhân có quan hệ huyết thống gần với liệt sĩ đều đã cao tuổi, nhiều người ngoài 80 hoặc 90 tuổi. Nếu không kịp thời thu nhận mẫu ADN, nguồn dữ liệu quý phục vụ công tác xác định danh tính liệt sĩ có nguy cơ bị mai một.

Trong quá trình triển khai, nhiều gia đình còn băn khoăn về nguyên tắc lấy mẫu ADN, đặc biệt là việc vì sao có trường hợp phải lấy mẫu của thân nhân bên ngoại thay vì người cùng họ bên nội.

Để tạo sự đồng thuận, lực lượng Công an đã kiên trì giải thích cơ sở khoa học của phương pháp giám định ADN. Theo đó, trong nhiều trường hợp, việc xác định danh tính sử dụng ADN ty thể, loại ADN được truyền theo dòng mẹ. Vì vậy, việc tìm đúng thân nhân có quan hệ huyết thống theo dòng mẹ có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với quá trình đối sánh.

Điều này đòi hỏi cán bộ thực hiện phải rà soát kỹ phả hệ, dựng lại mối quan hệ gia đình qua nhiều thế hệ nhằm lựa chọn đúng người lấy mẫu. Nhờ sự đồng thuận của người dân, đến nay Thanh Hóa đã thu nhận hơn 41 nghìn mẫu ADN của thân nhân liệt sĩ trên địa bàn, tạo nguồn dữ liệu huyết thống quan trọng phục vụ công tác đối sánh.

Tuy nhiên, từ một mẫu ADN đến việc xác định chính xác danh tính một liệt sĩ là quá trình khoa học nghiêm ngặt. Kết quả phân tích ADN phải được kiểm chứng đồng thời với hồ sơ liệt sĩ, đơn vị chiến đấu, thời gian và địa bàn hy sinh, quá trình quy tập hài cốt, vị trí phần mộ cùng nhiều tài liệu lịch sử liên quan.

Chính sự kết hợp giữa chứng cứ khoa học và các dữ liệu lịch sử đã mở thêm cơ hội xác định danh tính cho nhiều liệt sĩ sau hàng chục năm chưa rõ thông tin. Đằng sau hơn 41 nghìn mẫu ADN đang được lưu giữ là hàng chục nghìn hy vọng của các gia đình liệt sĩ trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa.

Mỗi kết quả đối sánh thành công không chỉ giúp xác định danh tính một người đã ngã xuống vì Tổ quốc mà còn khép lại hành trình tìm kiếm kéo dài hàng chục năm của người thân, đưa các anh trở về với quê hương, gia đình và tên tuổi của mình.

Việc ứng dụng khoa học công nghệ, đặc biệt là giám định ADN, đang góp phần tạo nên bước tiến quan trọng trong công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính liệt sĩ, đồng thời thể hiện sâu sắc đạo lý "Uống nước nhớ nguồn", "Đền ơn đáp nghĩa" của dân tộc, giúp những cuộc đoàn viên muộn màng tiếp tục được nối dài bằng những chứng cứ khoa học và tình cảm thiêng liêng của những người ở lại.

Học viện Hải quân tổ chức nhiều hoạt động ý nghĩa tri ân Ngày Thương binh, liệt sĩ 27/7

Chuỗi hoạt động tri ân Kỷ niệm 79 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ 27/7: Lan tỏa nghĩa tình, tiếp nối truyền thống "Uống nước nhớ nguồn"