Vai trò của người Thầy trong kỷ nguyên số

Người thầy giáo có vai trò vô cùng quan trọng trong xã hội và đối với mọi thời đại, bởi họ là người trực tiếp đào tạo nên những thế hệ công dân có tri thức và nhân cách. Thầy giáo không chỉ truyền đạt kiến thức mà còn hướng dẫn học sinh biết cách tư duy, khám phá và tự hoàn thiện bản thân. Bằng lời nói, hành động và tấm gương sống của mình, người thầy giáo góp phần hình thành nhân cách, bồi dưỡng đạo đức và định hướng lý tưởng cho học sinh. Họ là cầu nối giữa gia đình, nhà trường và xã hội, giúp tạo nên môi trường giáo dục lành mạnh và nhân văn. Có thể nói, sự phát triển của mỗi con người và sự tiến bộ của mỗi quốc gia đều gắn liền với công lao của những người thầy âm thầm cống hiến cho sự nghiệp trồng người.

Dưới chế độ phong kiến, vị trí của người thầy được xếp hàng thứ hai trong xã hội, chỉ sau vua và trên cả cha mẹ. Hình ảnh người thầy đã đi vào ca dao, tục ngữ của dân tộc Việt Nam: “Nhất tự vi sư, bán tự vi sư”; "Không thầy đố mày làm nên";  “Vua, thầy, cha, ấy ba ngôi / Kính thờ như một, trẻ ơi ghi lòng”; "Công cha nghĩa mẹ ơn thầy / Ngày sau khôn lớn ơn dày biển sâu"; "Mùng một tết cha, mùng hai tết mẹ, mùng ba tết thầy"; “Muốn sang thì bắc cầu kiều / Muốn con hay chữ phải yêu lấy thầy”… Người Thầy cũng là chủ đề sáng tác vô tận của giới thi ca, nghệ sỹ với rất nhiều bài hát để đời như: Người Thầy, Bụi phấn, Khi tóc thầy bạc trắng, Nhớ ơn thầy cô…

Lịch sử dân tộc Việt Nam đã từng lưu danh những tấm gương đạo đức sáng ngời về cốt cách thanh cao, tài giỏi, đức độ, mẫu mực, cương trực, không màng danh lợi của những người thầy giáo lỗi lạc mà tên tuổi của họ đã làm rạng rỡ nền giáo dục nước nhà, tô thắm thêm truyền thống văn hóa tốt đẹp của dân tộc ta. Đó là thầy giáo Chu Văn An (thời Trần); Trần Ích Phát (thời Lê Sơ), Nguyễn Bỉnh Khiêm (thời Mạc); Nguyễn Thiếp (thời hậu Lê và Tây Sơn); Nguyễn Văn Siêu, Nguyễn Đình Chiểu, Nguyễn Khuyến, Nguyễn Sinh Sắc (triều Nguyễn),… Và họ đã đào tạo ra những thế hệ học trò “xuất chúng” có nhân cách, đóng góp to lớn vào sự phát triển của nước nhà như: Phạm Sư Mạnh, Nhan Ức (học trò của Thầy giáo Chu Văn An); Vũ Kiệt, Trần Sùng Dĩnh, Nguyễn Huân, Đinh Lưu Kim và Thân Cảnh Vân (học trò của thầy Trần Ích Phát); Phùng Khắc Khoan, Lương Đắc Khánh, Nguyễn Dữ (học trò của thầy Nguyễn Bỉnh Khiêm)…

Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn đánh giá cao vị trí, vai trò của người thầy. Thông qua các bài viết, bài nói chuyện với các thầy cô giáo, Người luôn khẳng định họ chính là những người “khai tâm mở trí”, với nhiệm vụ cao quý, vẻ vang: “Nhiệm vụ thầy giáo rất vẻ vang, vì nếu không có thầy giáo thì không có giáo dục,… Không có giáo dục thì không nói gì đến kinh tế, văn hóa”.

Trong kỷ nguyên số hiện nay, vai trò của người thầy không những không bị phủ nhận, không chỉ dừng lại ở việc truyền đạt kiến thức mà còn là người hướng dẫn, định hướng người học cách tiếp cận thông tin và đồng hành cùng người học trong quá trình tiếp cận tri thức mới. Công nghệ giúp học sinh dễ dàng tìm kiếm thông tin, nhưng chính người thầy là người giúp các em biết chọn lọc, phân tích và sử dụng thông tin một cách đúng đắn, hiệu quả. Người thầy còn là người tổ chức các hoạt động học tập sáng tạo, biết ứng dụng công nghệ vào dạy học để khơi gợi hứng thú và phát huy năng lực tự học của học sinh. Đồng thời, trong môi trường số với nhiều tác động phức tạp, người thầy đóng vai trò giáo dục phẩm chất, đạo đức và kỹ năng sống, giúp học sinh biết sống nhân văn, có trách nhiệm và biết làm chủ bản thân. Vì vậy, dù công nghệ phát triển đến đâu, vai trò của người thầy vẫn luôn giữ phần quan trọng nhất, là trung tâm của quá trình giáo dục.

Là một chuyên gia công nghệ thông tin hàng đầu của thành phố Hải Phòng, PGS.TS Lê Đắc Nhường, Trưởng Khoa Công nghệ Thông tin, Trường Đại học Hải Phòng cho biết: “Những thách thức trong kỷ nguyên số đối với người thầy là rất lớn, nhưng Người thầy vẫn giữ vai trò chủ đạo trong định hướng kiến thức, truyền cảm hứng cho học sinh, sinh viên. Người thầy trong kỷ nguyên số phải biết cách thích ứng với việc sử dụng công nghệ trong các hoạt động của mình từ soạn bài, kiểm tra, đánh giá và cập nhật kiến thức. Trong kỷ nguyên số, thay vì truyền đạt thụ động, người giáo viên phải chuyển sang vai trò là người dẫn dắt, tổ chức và định hướng cho người học trong hoạt động giảng dạy của mình”.

TS. Đỗ Minh Thụy, Trưởng khoa Kinh tế và Quản trị - Trường Đại học Hải Phòng cho biết: “Trong kỷ nguyên số hiện nay, học trò giữ vai trò trung tâm của quá trình học tập, không còn chỉ tiếp thu kiến thức một cách thụ động từ người thầy, mà phải chủ động tìm kiếm, khám phá và tự hoàn thiện bản thân. Với sự hỗ trợ của công nghệ, học sinh có thể dễ dàng tiếp cận nguồn tri thức phong phú, đa dạng, nhưng điều quan trọng là các em cần biết chọn lọc thông tin, tư duy phản biện và ứng dụng kiến thức vào thực tiễn. Học trò phải có tinh thần tự học, tự rèn luyện và sẵn sàng thích ứng với những thay đổi nhanh chóng của thời đại. Đồng thời, các em cũng cần phát triển kỹ năng hợp tác, giao tiếp và sử dụng công nghệ một cách hiệu quả, có văn hóa và trách nhiệm. Vì vậy, trong kỷ nguyên số, người học không chỉ là "người nhận" tri thức mà chính là chủ thể tích cực xây dựng quá trình học tập của chính mình”.

Nhấn mạnh vai trò của người thầy, TS. Nguyễn Thị Quỳnh Phương, Phó Trưởng Khoa Chính tri, Tâm lý và Giáo dục thể chất, Trường Đại học Hải Phòng khẳng định: “Công nghệ không thể thay thế hoàn toàn vai trò của người thầy trong kỷ nguyên số. Mặc dù trí tuệ nhân tạo (AI), Chat GPT, học trực tuyến và các nền tảng số mang lại kho tri thức vô hạn và hỗ trợ cá nhân hóa quá trình học tập, nhưng chúng vẫn thiếu yếu tố cảm xúc, kinh nghiệm sư phạm và khả năng giáo dục nhân cách mà chỉ con người mới có. Người thầy không chỉ truyền đạt kiến thức mà còn định hướng tư duy, truyền cảm hứng, rèn luyện kỹ năng sống và tạo động lực học tập cho học trò. Bên cạnh đó, quá trình giáo dục luôn cần sự tương tác trực tiếp, thấu hiểu tâm lý và khả năng xử lý các tình huống phức tạp trong lớp học - những điều công nghệ không có thể thực hiện được một cách toàn diện. Vì vậy, công nghệ chỉ đóng vai trò hỗ trợ, còn người thầy vẫn giữ vị trí trung tâm trong việc hình thành và phát triển toàn diện nhân cách người học”.

Theo TS. Lê Thị Minh Hoa, Phó Trưởng Khoa Chính tri, Tâm lý và Giáo dục thể chất, Trường Đại học Hải Phòng: “Trong bối cảnh công nghệ số hiên nay, học sinh dễ chịu tác động từ mạng xã hội, do vậy thầy cô giáo luôn giữ vai trò vô cùng quan trọng trong việc định hướng nhân cách cho các em. Họ không chỉ là người truyền đạt kiến thức mà còn là người dẫn dắt, giúp học sinh phân biệt đúng – sai, chọn lọc thông tin và phát triển tư duy phản biện trước những nội dung tiêu cực hoặc sai lệch trên không gian mạng. Thầy cô cần tạo ra môi trường học tập an toàn, lành mạnh, nơi học sinh được khuyến khích bày tỏ suy nghĩ, chia sẻ khó khăn và được hỗ trợ khi gặp vấn đề về tâm lý do tác động từ mạng xã hội. Bên cạnh đó, giáo viên phải làm gương về cách ứng xử, giao tiếp và sử dụng công nghệ văn minh, từ đó ảnh hưởng tích cực đến học sinh. Nhờ sự đồng hành, định hướng và tấm gương của người thầy, học sinh có thể hình thành nhân cách lành mạnh, biết tự bảo vệ bản thân và sử dụng mạng xã hội một cách có trách nhiệm, hiệu quả”.