Tăng tốc hành động để bảo vệ thế hệ trẻ trước thuốc lá thế hệ mới

Phát biểu tại hội thảo ngày 2/12, ông Đặng Khắc Lợi – Phó Cục trưởng Cục Báo chí cho biết, thuốc lá vẫn là một trong những nguyên nhân gây tử vong hàng đầu trên toàn cầu. Trong khi đó, thuốc lá điện tử (TLĐT) và thuốc lá nung nóng (TLNN) đang trở thành mối đe dọa mới khi được quảng bá là “ít độc hại”. Thực tế, các sản phẩm này chứa nhiều hóa chất độc hại và gây nghiện mạnh, đặc biệt nguy hiểm với não bộ đang phát triển của thanh thiếu niên. WHO đã nhiều lần khẳng định: không có loại thuốc lá nào là an toàn.

Tại Việt Nam, số liệu của Bộ Y tế cho thấy tỷ lệ học sinh 13–17 tuổi sử dụng TLĐT đã tăng từ 2,6% năm 2019 lên 8,2% năm 2023; riêng nhóm 13–15 tuổi, mức tăng gấp đôi chỉ trong một năm. Trước làn sóng đáng lo ngại này, việc ban hành Nghị quyết 173 vào cuối năm 2024 được đánh giá là bước đi kịp thời nhằm chặn đà lan rộng của thuốc lá thế hệ mới trong giới trẻ.

Theo bà Angela Pratt – Trưởng đại diện WHO tại Việt Nam, Nghị quyết 173 không chỉ quan trọng với Việt Nam mà còn là “cột mốc sức khỏe cộng đồng toàn cầu”. Một tín hiệu tích cực đã ghi nhận khi số ca cấp cứu liên quan TLĐT tại Bệnh viện Bạch Mai giảm tới 70% kể từ khi nghị quyết có hiệu lực. Tuy nhiên, bà Pratt cũng cảnh báo các đề xuất như cho phép sản xuất để xuất khẩu hoặc loại trừ một số sản phẩm TLNN có thể tạo ra kẽ hở, làm suy yếu lệnh cấm và dẫn tới gia tăng buôn lậu. WHO khuyến nghị Việt Nam cần đưa mọi hoạt động liên quan TLĐT, TLNN vào danh mục ngành nghề bị cấm trong Luật Đầu tư sửa đổi.

Ở góc độ thực thi, ông Vũ Trung Hiếu (Vụ Pháp chế, Bộ Y tế) cho biết Bộ đang rà soát toàn bộ hệ thống pháp luật để triển khai nghị quyết. Dù một số luật chưa được cập nhật, các chế tài hình sự và hành chính hiện hành vẫn đủ cơ sở xử lý sản xuất, buôn bán và quảng cáo sản phẩm cấm. Tuy nhiên, khoảng trống pháp lý vẫn còn tồn tại, nhất là việc thiếu định nghĩa rõ ràng về TLĐT/TLNN và chưa có chế tài với hành vi “chứa chấp”, “sử dụng”. Bộ Y tế đang xây dựng dự thảo nghị định sửa đổi và đề xuất hoàn thiện Luật Phòng chống tác hại thuốc lá trong năm 2025.

Từ thực tiễn điều trị, ông Nguyễn Trung Nguyên – Giám đốc Trung tâm Chống độc Bệnh viện Bạch Mai – cảnh báo TLĐT/TLNN đang trở thành “môi trường chính” cho ma túy tổng hợp thế hệ mới, với hơn 20.000 hóa chất có thể biến đổi liên tục. Nhiều ca bệnh trẻ nhập viện trong tình trạng ngộ độc nặng: tổn thương phổi tương tự người hút thuốc lâu năm, rối loạn tâm thần, suy đa tạng và thậm chí tổn thương não vĩnh viễn. “Chúng ta kiểm soát an toàn thực phẩm, ô nhiễm môi trường, thuốc chữa bệnh… nhưng lại để tồn tại thứ sản phẩm khiến con người tự hít vào hàng nghìn chất độc”, ông cảnh báo.

Các chuyên gia tại hội thảo thống nhất rằng việc thực thi nghiêm Nghị quyết 173 vừa là yêu cầu pháp lý, vừa là trách nhiệm đạo đức đối với tương lai thế hệ trẻ. Báo chí được kêu gọi tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong cung cấp thông tin chính xác, cảnh báo sớm và đồng hành cùng cơ quan quản lý trong bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Thông điệp cuối cùng được nhấn mạnh: Việt Nam đang ở ngưỡng quyết định. Một hệ thống pháp lý đồng bộ, không ngoại lệ là chìa khóa để ngăn chặn thuốc lá thế hệ mới và xây dựng một cộng đồng khỏe mạnh, an toàn hơn.