Vụ cá khoai tẩm formol: Có đầy đủ yếu tố để xử lý hình sự người vi phạm

Hành vi cố ý sử dụng chất cấm, quy mô lớn, nguy cơ lan rộng ra cộng đồng

Như Tạp chí Sức Khoẻ Cộng Đồng đã thông tin, Phòng Cảnh sát kinh tế Công an tỉnh Thanh Hóa đã phát hiện và thu giữ hơn 10 tấn cá khoai đông lạnh nhập khẩu từ Trung Quốc có chứa formol – hóa chất cực độc, bị cấm tuyệt đối trong thực phẩm. Kết quả kiểm nghiệm của Viện Kiểm nghiệm vệ sinh an toàn thực phẩm Quốc gia (Bộ Y tế) cho thấy, 100% mẫu cá đều chứa hàm lượng formol từ 90–105 mg/kg, mức được đánh giá là đặc biệt nguy hiểm đối với sức khỏe con người.

Các chuyên gia khẳng định, đây không phải là tồn dư ngẫu nhiên hay nhiễm chéo trong quá trình bảo quản, mà là dấu hiệu rõ ràng của hành vi cố ý tẩm ướp chất cấm. Formol chỉ phát huy tác dụng khi được chủ động sử dụng nhằm kéo dài thời gian bảo quản, làm cá cứng, trắng và khó phân hủy. Điều này đồng nghĩa với việc người vi phạm nhận thức rõ tính chất nguy hiểm của hành vi nhưng vẫn cố tình thực hiện.

Đáng chú ý, cá khoai là loại thủy sản phổ biến, giá rẻ, được tiêu thụ rộng rãi tại các chợ dân sinh. Với quy mô hơn 10 tấn, nếu không bị phát hiện kịp thời, lô hàng này hoàn toàn có thể đã được phân phối ra thị trường, len lỏi vào bữa ăn của hàng nghìn người dân. Nguy cơ xâm hại sức khỏe cộng đồng vì vậy là hiện hữu và trên diện rộng, không còn dừng ở phạm vi tiềm ẩn.

Chính yếu tố cố ý sử dụng chất cấm, kết hợp với số lượng lớn thực phẩm vi phạm và khả năng gây hậu quả nghiêm trọng cho xã hội, là những căn cứ quan trọng để đánh giá mức độ nguy hiểm của hành vi, vượt xa ranh giới của một vi phạm hành chính thông thường.

Formol là chất độc không có “ngưỡng an toàn”

Theo ThS-BS Đặng Ngọc Hùng, Viện Đào tạo Y Dược – Trường Đại học Thủ Dầu Một, formol là chất độc gây hại ngay từ thời điểm xâm nhập vào cơ thể, không có ngưỡng an toàn trong thực phẩm. Khi đi vào đường tiêu hóa, formol bắt đầu ăn mòn niêm mạc khoang miệng, họng và dạ dày, gây viêm loét, đau rát, buồn nôn, thậm chí xuất huyết tiêu hóa.

Nguy hiểm hơn, khi formol được hấp thụ vào máu, gan sẽ tham gia chuyển hóa nhưng lại tạo ra acid formic – một chất độc khác, tiếp tục gây tổn thương tế bào gan. Thận cũng chịu ảnh hưởng nghiêm trọng do phải gánh chức năng đào thải các chất độc ra khỏi cơ thể. Việc tiếp xúc lặp đi lặp lại với formol, dù ở liều không gây ngộ độc cấp tính rõ rệt, vẫn có thể dẫn đến tổn thương mạn tính, làm tăng nguy cơ suy gan, suy thận và nhiều hệ lụy sức khỏe lâu dài.

Cũng theo BS Hùng, điểm đáng sợ của formol nằm ở chỗ nó có thể không gây triệu chứng rầm rộ ngay lập tức, khiến người sử dụng chủ quan. “Đây chính là dạng đầu độc thầm lặng. Người dân có thể ăn phải thực phẩm nhiễm formol trong thời gian dài mà không biết, đến khi phát hiện thì sức khỏe đã bị ảnh hưởng nghiêm trọng”, ông cảnh báo.

Về mặt cảm quan, cá khoai bị tẩm formol thường có những dấu hiệu bất thường như mùi hóa chất gắt, giống mùi thuốc sát trùng; thịt cá cứng căng, đàn hồi khác thường; mang cá trắng bệch hoặc hồng nhạt, mắt đục, lõm. Đặc biệt, cá để lâu nhưng không có dấu hiệu ươn hỏng – điều đi ngược lại quy luật phân hủy tự nhiên của thủy sản.

ThS-BS Đặng Ngọc Hùng nhấn mạnh: “Người dân tuyệt đối không sử dụng thực phẩm nghi ngờ có chứa formol. Nếu đã mua phải, cần bỏ ngay, bởi không có bất kỳ biện pháp xử lý nào có thể loại bỏ formol để bảo đảm an toàn cho người sử dụng”.

Hành vi đặc biệt nguy hiểm, có thể bị xử lý hình sự

Dưới góc độ pháp lý, luật sư Mai Thanh Bình - Công ty TNHH Luật Mai Thanh Bình (Đoàn Luật sư TP. Hồ Chí Minh) phân tích: Theo Khoản 1 Điều 5 Luật An toàn thực phẩm năm 2010 quy định rõ, sử dụng nguyên liệu không thuộc loại dùng cho thực phẩm để chế biến, bảo quản thực phẩm là hành vi bị nghiêm cấm. Điều 6 của luật này nêu rõ, người vi phạm tùy theo tính chất, mức độ sẽ bị xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự, đồng thời phải bồi thường và khắc phục hậu quả nếu gây thiệt hại.

Bên cạnh đó, Thông tư số 24/2019/TT-BYT của Bộ Y tế quy định phụ gia thực phẩm chỉ được phép sử dụng khi nằm trong danh mục cho phép. Trong khi đó, formol không có trong danh mục phụ gia thực phẩm được phép sử dụng, nên việc sử dụng formol để bảo quản cá khoai là hành vi vi phạm pháp luật rõ ràng, có tính chất nguy hiểm.

Theo luật sư Mai Thanh Bình, với quy mô hơn 10 tấn thực phẩm vi phạm, giá trị lô hàng gần như chắc chắn vượt ngưỡng tối thiểu 10 triệu đồng – điều kiện quan trọng để truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 317 Bộ luật Hình sự về Tội vi phạm quy định về an toàn thực phẩm. Đáng chú ý, tội danh này không đòi hỏi phải có hậu quả chết người mới xử lý hình sự; chỉ cần chứng minh hành vi sử dụng chất cấm, nguy cơ gây hại nghiêm trọng cho sức khỏe cộng đồng và giá trị hàng hóa đạt ngưỡng luật định là đã đủ căn cứ.

“Mức hình phạt đối với tội danh này có thể lên tới 20 năm tù trong trường hợp đặc biệt nghiêm trọng, kèm theo các hình phạt bổ sung như phạt tiền, cấm hành nghề hoặc đảm nhiệm chức vụ nhất định. Vì vậy, vụ cá khoai tẩm formol không nên và không thể chỉ dừng ở xử phạt hành chính”, luật sư nhấn mạnh.

Từ vụ việc này, có thể thấy đã xuất hiện đầy đủ các yếu tố cấu thành tội phạm: hành vi cố ý sử dụng chất cấm, số lượng lớn thực phẩm vi phạm, nguy cơ xâm hại nghiêm trọng đến sức khỏe cộng đồng. Việc xử lý nghiêm minh, đúng khung hình sự không chỉ để trừng phạt người vi phạm, mà còn là thông điệp răn đe mạnh mẽ, bảo vệ bữa ăn và sức khỏe của toàn xã hội.

FORMOL – CHẤT ĐỘC BỊ CẤM TUYỆT ĐỐI TRONG THỰC PHẨM
Formol (formaldehyde) là hóa chất dùng trong công nghiệp, y tế và bảo quản mẫu vật, bị cấm tuyệt đối trong chế biến, bảo quản thực phẩm vì mức độ độc hại cao và không có ngưỡng an toàn cho người sử dụng.
Nguy cơ đối với sức khỏe:
Đường tiêu hóa: Formol ăn mòn niêm mạc miệng, họng, dạ dày; gây đau rát, viêm loét, xuất huyết tiêu hóa.
Gan – thận: Khi vào máu, formol chuyển hóa thành acid formic, gây tổn thương tế bào gan; thận chịu áp lực lớn trong quá trình đào thải độc chất, làm tăng nguy cơ suy giảm chức năng.
Nguy cơ lâu dài: Phơi nhiễm formol kéo dài có thể gây tổn thương mạn tính, rối loạn chuyển hóa, làm tăng nguy cơ các bệnh nguy hiểm, trong đó có ung thư.
Dấu hiệu thực phẩm nghi bị tẩm formol (đặc biệt là cá, hải sản):
Mùi hóa chất gắt, giống mùi thuốc sát trùng, khác mùi tanh tự nhiên.
Thịt cá cứng căng bất thường, ấn tay không lõm hoặc đàn hồi ngay.
Mang cá trắng bệch hoặc hồng nhạt không tự nhiên, mắt đục, lõm.
Thực phẩm để lâu nhưng không ươn, trái với quy luật phân hủy tự nhiên.
Khuyến cáo quan trọng:
Tuyệt đối không sử dụng thực phẩm nghi ngờ có chứa formol.
Không có biện pháp nấu chín, rửa, ngâm nào có thể loại bỏ formol để bảo đảm an toàn.
Khi phát hiện dấu hiệu nghi vấn, người dân cần ngừng sử dụng, tiêu hủy và thông báo cho cơ quan chức năng.
Lưu ý pháp lý:
Việc sử dụng formol trong thực phẩm là hành vi vi phạm nghiêm trọng pháp luật, có thể bị xử phạt hành chính nặng và truy cứu trách nhiệm hình sự nếu đủ yếu tố cấu thành tội phạm.