WHO: Ca mắc ung thư toàn cầu có thể tăng lên 35 triệu vào năm 2050

Gánh nặng ung thư toàn cầu tiếp tục gia tăng

Ngày 8/7, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) công bố báo cáo "Tình trạng Ung thư Toàn cầu 2026: Tương lai chúng ta cùng lựa chọn" (Global Cancer Status 2026: The Future We Choose), đưa ra bức tranh toàn diện về thực trạng ung thư trên thế giới và những thách thức mà các hệ thống y tế sẽ phải đối mặt trong nhiều thập niên tới.

Theo WHO, nếu xu hướng hiện nay không được kiểm soát hiệu quả, số ca mắc ung thư mới hằng năm sẽ tăng từ 20,6 triệu ca năm 2024 lên khoảng 35 triệu ca vào năm 2050, tương đương mức tăng gần 70% chỉ trong hơn hai thập niên.

Báo cáo cho rằng, sự gia tăng này không đơn thuần phản ánh số người mắc bệnh nhiều hơn mà còn cho thấy áp lực ngày càng lớn đối với hệ thống y tế, kinh tế và an sinh xã hội của các quốc gia. Khi số bệnh nhân ung thư tăng nhanh, nhu cầu về nhân lực y tế, cơ sở điều trị, thuốc, trang thiết bị và chi phí chăm sóc cũng sẽ gia tăng tương ứng.

WHO nhận định, già hóa dân số và tuổi thọ ngày càng cao là hai yếu tố quan trọng thúc đẩy số ca mắc ung thư tăng lên. Khi con người sống lâu hơn, nguy cơ mắc các bệnh không lây nhiễm, trong đó có ung thư, cũng tăng theo do những biến đổi của tế bào tích lũy qua thời gian.

Tuy nhiên, tổ chức này nhấn mạnh rằng nguyên nhân của gánh nặng ung thư không chỉ đến từ yếu tố nhân khẩu học mà còn xuất phát từ sự chênh lệch trong khả năng tiếp cận các dịch vụ y tế giữa các quốc gia.

Phát biểu khi công bố báo cáo, ông André Ilbawi, phụ trách Chương trình kiểm soát ung thư của WHO, nhấn mạnh: "Quá nhiều người vẫn đang bị bỏ lại phía sau."

Theo ông, hàng triệu người trên thế giới hiện vẫn chưa được tiếp cận đầy đủ các dịch vụ phòng ngừa, sàng lọc, chẩn đoán và điều trị ung thư, khiến nhiều trường hợp chỉ được phát hiện khi bệnh đã ở giai đoạn muộn.

Ung thư trở thành thách thức lớn của y tế toàn cầu

WHO cho biết, hiện nay cứ 5 người trên thế giới thì có 1 người sẽ mắc ung thư trong suốt cuộc đời. Con số này phản ánh ung thư đang trở thành một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tử vong và mất sức lao động trên phạm vi toàn cầu.

Các chuyên gia lưu ý rằng việc số ca mắc tăng không đồng nghĩa hoàn toàn với việc sức khỏe cộng đồng đang xấu đi. Trong những năm gần đây, nhiều quốc gia đã đầu tư mạnh cho hệ thống sàng lọc, chẩn đoán sớm và ứng dụng các công nghệ hiện đại trong phát hiện bệnh, giúp nhiều trường hợp ung thư được phát hiện ở giai đoạn sớm hơn trước.

Bên cạnh đó, các phương pháp điều trị cũng đã có nhiều bước tiến đáng kể.

Theo TS. Emil Lou, bác sĩ chuyên khoa ung thư và Phó Giáo sư Y khoa tại Đại học Minnesota (Hoa Kỳ), sự phát triển của các liệu pháp điều trị trúng đích và miễn dịch đã giúp kéo dài đáng kể thời gian sống của nhiều bệnh nhân mắc ung thư phổi, ung thư hắc tố, ung thư thận và nhiều loại ung thư khác.

Tuy nhiên, ông cho rằng những thành tựu này mới chỉ mang lại lợi ích cho một bộ phận bệnh nhân. "Chúng ta đã đạt được nhiều bước tiến quan trọng trong điều trị. Nhưng việc số ca mắc vẫn tiếp tục gia tăng cho thấy cuộc chiến chống ung thư còn rất dài và cần nhiều nỗ lực hơn nữa", TS. Emil Lou nhận định.

Khoảng cách giàu - nghèo ảnh hưởng trực tiếp đến cơ hội sống

Một trong những nội dung được WHO đặc biệt nhấn mạnh trong báo cáo là sự bất bình đẳng trong tiếp cận dịch vụ y tế.

Theo WHO, cơ hội được phát hiện sớm và điều trị thành công ung thư hiện phụ thuộc rất lớn vào điều kiện kinh tế và năng lực của hệ thống y tế từng quốc gia.

Báo cáo dẫn chứng ung thư cổ tử cung là minh chứng rõ nét nhất.

Tại nhiều quốc gia có thu nhập cao ở châu Âu, Bắc Mỹ và châu Đại Dương, việc triển khai rộng rãi chương trình tiêm vaccine HPV kết hợp sàng lọc định kỳ đã giúp tỷ lệ mắc và tử vong do ung thư cổ tử cung giảm mạnh. Một số quốc gia thậm chí đang tiến gần mục tiêu loại bỏ căn bệnh này như một vấn đề sức khỏe cộng đồng.

Trong khi đó, tại nhiều nước thuộc khu vực châu Phi cận Sahara, ung thư cổ tử cung vẫn là loại ung thư phổ biến nhất ở phụ nữ do tỷ lệ tiêm vaccine còn thấp, thiếu chương trình sàng lọc và hạn chế trong tiếp cận điều trị.

WHO cho rằng, nếu khoảng cách này không được thu hẹp, hàng triệu người tại các quốc gia thu nhập thấp sẽ tiếp tục mất đi cơ hội được phát hiện sớm và điều trị hiệu quả.

Béo phì trở thành yếu tố nguy cơ ngày càng đáng lo ngại

Ngoài thuốc lá và rượu bia, WHO cảnh báo béo phì đang nổi lên như một trong những yếu tố nguy cơ quan trọng nhất đối với ung thư trong thế kỷ XXI.

Theo Viện Y tế Quốc gia Hoa Kỳ (NIH), béo phì có liên quan đến hơn 13 loại ung thư, bao gồm ung thư gan, tụy, đại trực tràng, thực quản, nội mạc tử cung, thận và túi mật.

WHO dự báo, nếu tình trạng thừa cân, béo phì tiếp tục gia tăng như hiện nay, các bệnh ung thư liên quan đến rối loạn chuyển hóa sẽ trở thành gánh nặng lớn đối với hầu hết các quốc gia trong vòng 20-30 năm tới.

Ông André Ilbawi nhận định, béo phì đang phát triển với tốc độ đáng báo động và có nguy cơ trở thành "đại dịch" mới, làm gia tăng đáng kể số ca ung thư trên toàn cầu.

Khoảng 40% số ca ung thư có thể phòng ngừa

Dù đưa ra dự báo đáng lo ngại, WHO cũng khẳng định ung thư không phải hoàn toàn là căn bệnh "không thể tránh khỏi".

Theo báo cáo, khoảng 40% số ca ung thư mới có liên quan trực tiếp đến các yếu tố nguy cơ đã được xác định rõ và hoàn toàn có thể can thiệp.

Trong đó, hút thuốc lá vẫn là nguyên nhân hàng đầu gây ung thư trên toàn cầu. Bên cạnh đó là tình trạng lạm dụng rượu bia, chế độ ăn uống thiếu lành mạnh, ít vận động, béo phì, ô nhiễm môi trường và nhiễm các tác nhân gây bệnh như virus HPV hoặc virus viêm gan B.

WHO nhấn mạnh, nếu các quốc gia đầu tư mạnh hơn cho y tế dự phòng, kiểm soát thuốc lá, giảm tiêu thụ rượu bia, thúc đẩy dinh dưỡng hợp lý, tăng cường hoạt động thể lực, mở rộng chương trình tiêm vaccine HPV và viêm gan B, đồng thời nâng cao tỷ lệ sàng lọc phát hiện sớm, hàng triệu ca ung thư và tử vong hoàn toàn có thể được ngăn ngừa.

Đầu tư cho phòng bệnh là giải pháp bền vững

Theo WHO, dự báo số ca ung thư tăng lên 35 triệu ca mỗi năm vào năm 2050 không chỉ là lời cảnh báo về gánh nặng bệnh tật mà còn là phép thử đối với năng lực quản trị y tế của mỗi quốc gia.

Trong bối cảnh dân số già hóa nhanh, biến đổi mô hình bệnh tật và sự gia tăng của các bệnh không lây nhiễm, các chuyên gia cho rằng phòng ngừa cần được đặt ở vị trí trung tâm trong chiến lược phòng, chống ung thư.

Đối với Việt Nam, khi số ca mắc ung thư đang có xu hướng gia tăng qua từng năm, việc đẩy mạnh truyền thông giáo dục sức khỏe, nâng cao nhận thức của người dân về các yếu tố nguy cơ, khuyến khích khám sức khỏe định kỳ và mở rộng các chương trình sàng lọc ung thư sẽ là những giải pháp quan trọng nhằm giảm tỷ lệ mắc và tử vong, góp phần thực hiện hiệu quả mục tiêu bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân trong tình hình mới.