Giữ trọn hương vị Tết từ gian bếp an toàn

Trong những ngày Tết, thói quen nấu sẵn nhiều món, để thức ăn ngoài nhiệt độ phòng trong thời gian dài, hoặc “ăn lại cho đỡ phí” khiến nguy cơ nhiễm khuẩn tăng cao. Nhiều người cho rằng chỉ cần thức ăn chưa có mùi lạ hay chưa hỏng rõ ràng là vẫn có thể sử dụng. Trên thực tế, vi khuẩn gây bệnh không phải lúc nào cũng tạo ra dấu hiệu cảm quan rõ rệt, và khi phát hiện thì đã quá muộn. Dưới đây là những yếu tố mà những chủ nhân của căn bếp ngày Tết cần lưu ý:

Thời gian và nhiệt độ

Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC) và Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (Food and Drug Administration - FDA), thực phẩm dễ hỏng không nên để ở nhiệt độ phòng quá 2 giờ liên tục, và nếu nhiệt độ môi trường trên 32°C thì thời gian an toàn chỉ còn 1 giờ. Đây là khoảng thời gian mà vi khuẩn có thể phát triển nhanh chóng trong “vùng nguy hiểm” về nhiệt độ, thường được xác định từ 4°C đến 60°C. Khi thức ăn nằm trong vùng nhiệt độ này quá lâu, nguy cơ gây ngộ độc thực phẩm tăng lên đáng kể, ngay cả khi thức ăn trông vẫn “bình thường”.

Cơ quan Thanh tra An toàn Thực phẩm thuộc Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ (United States Department of Agriculture - Food Safety and Inspection Service, viết tắt USDA/FSIS) nhấn mạnh rằng thức ăn thừa sau bữa ăn cần được làm nguội và cho vào tủ lạnh trong vòng 2 giờ. Việc chờ thức ăn nguội hoàn toàn trong nhiều giờ rồi mới cất giữ, vốn là thói quen phổ biến trong nhiều gia đình dịp Tết, lại chính là nguyên nhân khiến vi khuẩn sinh sôi. Tủ lạnh chỉ phát huy tác dụng bảo quản khi thực phẩm được đưa vào kịp thời và được duy trì ở nhiệt độ thích hợp, thường là 4°C hoặc thấp hơn đối với ngăn mát và -18°C đối với ngăn đông.

Trong bối cảnh Tết Nguyên đán 2026, Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế Việt Nam) cũng đã liên tục khuyến cáo người dân không chủ quan với việc bảo quản thực phẩm tại hộ gia đình. Các đợt kiểm tra, truyền thông cao điểm dịp Tết không chỉ tập trung vào nguồn cung ngoài thị trường, mà còn nhấn mạnh vai trò của từng gia đình trong việc phòng ngừa ngộ độc thực phẩm ngay từ gian bếp.

Sắp xếp thực phẩm đúng cách

Một nguy cơ khác thường bị bỏ qua là lây nhiễm chéo giữa thực phẩm sống và thực phẩm chín. Khi tủ lạnh ngày Tết trở nên quá tải, việc sắp xếp thực phẩm không hợp lý, đặt lẫn lộn thịt cá sống với đồ ăn đã nấu chín, hoặc sử dụng chung dao, thớt cho nhiều loại thực phẩm khác nhau sẽ tạo điều kiện để vi khuẩn từ thực phẩm sống xâm nhập vào thức ăn sẵn sàng sử dụng.

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã nhiều lần nhấn mạnh nguyên tắc “tách riêng thực phẩm sống và chín” trong bộ khuyến nghị “5 chìa khóa để thực phẩm an toàn”. Đây được xem là một trong những biện pháp đơn giản nhưng hiệu quả nhất để giảm nguy cơ ngộ độc thực phẩm trong gia đình. Trong dịp Tết, khi nhịp sinh hoạt thay đổi và việc nấu nướng diễn ra liên tục, chỉ một sơ suất nhỏ trong khâu vệ sinh hoặc sắp xếp cũng có thể dẫn đến hậu quả khó lường.

Thực tế cho thấy nhiều ca ngộ độc không xuất phát từ thực phẩm mua ngoài, mà từ chính những món ăn quen thuộc trong gia đình, do vi khuẩn xâm nhập trong quá trình bảo quản hoặc chế biến lại. Điều này lý giải vì sao các cơ quan y tế luôn coi khâu bảo quản trong gia đình là “tuyến phòng thủ cuối cùng” của an toàn thực phẩm.

Hâm nóng và sử dụng lại thực phẩm đúng cách

Việc hâm nóng thức ăn thừa là thói quen phổ biến trong ngày Tết, nhưng cũng là khâu dễ bị làm sai nhất. Theo các chuyên gia, thức ăn thừa cần được hâm nóng đạt ít nhất 74°C để tiêu diệt phần lớn vi khuẩn gây bệnh. Việc chỉ làm ấm hoặc hâm sơ cho “vừa nóng miệng” không đảm bảo an toàn, đặc biệt với các món có độ đặc cao như thịt kho, canh hầm hay các loại sốt.

Lò vi sóng, dù tiện lợi, cũng tiềm ẩn rủi ro nếu không hâm đều. Nhằm đảm bảo an toàn, người dùng cần khuấy, đảo hoặc để thức ăn nghỉ giữa các lần hâm để nhiệt phân bố đồng đều. Với các món canh, súp hoặc nước sốt, việc đun sôi lại được coi là biện pháp an toàn hơn so với chỉ làm nóng nhẹ.

Tâm lý “tiếc của” là điều dễ hiểu trong những ngày Tết, khi thức ăn thường được chuẩn bị rất nhiều. Tuy nhiên, các chuyên gia an toàn thực phẩm đều thống nhất rằng việc cố sử dụng thực phẩm không còn đảm bảo an toàn có thể gây hậu quả nghiêm trọng hơn nhiều so với giá trị của món ăn. Nguyên tắc “khi nghi ngờ, hãy bỏ đi” được coi là khuyến cáo chung nhằm phòng tránh rủi ro cho sức khỏe.

Giữ trọn hương vị Tết không chỉ nằm ở sự phong phú của mâm cỗ, mà còn ở cảm giác yên tâm khi cả gia đình quây quần bên nhau. Việc bảo quản thực phẩm đúng cách không đòi hỏi kỹ thuật phức tạp hay chi phí lớn, mà chủ yếu phụ thuộc vào ý thức và thói quen của mỗi gia đình. Khi hiểu rõ vai trò của thời gian, nhiệt độ và vệ sinh trong bảo quản thực phẩm, người nội trợ hoàn toàn có thể chủ động phòng tránh những rủi ro không đáng có.

Trong bối cảnh an toàn thực phẩm ngày càng được coi trọng, bảo quản thực phẩm ngày Tết không chỉ là câu chuyện của từng gia đình, mà còn là một phần của nếp sống văn minh, hiện đại. Một cái Tết trọn vẹn, suy cho cùng, phải là cái Tết không chỉ đủ đầy, mà còn an toàn cho sức khỏe của mỗi người.