Kỳ 1: Góc khuất của thị trường chăm sóc sức khỏe tư nhân: Khi người dân đứng giữa vùng sáng – tối

Hết nám sau 3 buổi và cái giá của sự cả tin

Chị T.P.H 35 tuổi, tìm đến bệnh viện trong tình trạng hoảng loạn, gương mặt sưng nề, loang lổ những vết trợt đỏ sau nhiều lần peel da tại một cơ sở spa ở phường Tương Mai (Hà Nội). Theo lời chị kể, từ năm 28 tuổi, sau sinh con, gò má bà xuất hiện những mảng tối màu nhỏ rồi lan nhanh sang thái dương khiến chị mất tự tin. Khi đọc được quảng cáo “trị dứt điểm nám chân sâu, hiệu quả nhanh, không tái phát”, chị quyết định tìm đến spa này để “cứu vãn” làn da.

Mặc dù không có các bác sĩ chuyên khoa thăm khám, thế nhưng nhân viên tại đây khẳng định chị mắc “nám đinh” và yêu cầu peel da sâu, ủ thuốc lâu hơn thông thường. Trong quá trình thực hiện, chị H. liên tục cảm thấy căng rát, đau buốt nhưng được nhân viên Spa trấn an rằng “đó là dấu hiệu thuốc đang phát huy tác dụng”.

Sau ba lần peel liên tiếp, tình trạng trở nên nghiêm trọng: da sưng đỏ, nổi mụn nước, nhiều vùng bị trợt loét và chảy dịch. Khi quay lại spa hỏi nguyên nhân, chị chỉ nhận được câu trả lời quen thuộc: “Bình thường, cứ làm tiếp sẽ khỏi.” Tin vào lời nhân viên, chị tiếp tục điều trị thêm hai tuần, để rồi các tổn thương chuyển thành sẹo đỏ, co kéo vùng mép và hai bên má.

Thăm khám cho chị H. Ths.BSCKII Nguyễn Tiến Thành - Thành viên Hội Da liễu Việt Nam cho biết, chị H. đang gặp tổn thương do peel da sai cách với các biểu hiện cụ thể như: Da mặt có sẹo xấu do bỏng hoạt chất, hiện tượng tăng sắc tố sau viêm vô cùng nặng, ngoài da mặt bị giãn mao mạch, da mỏng. Tất cả những biểu hiện này khiến bệnh nhân cảm giác da căng tức, nóng rát, ngứa khó chịu vô cùng. 

Theo BS Thành, để điều trị hồi phục làn da của chị H. cần có phác đồ điều trị chuẩn y khoa và bài bản. Với liệu trình điều trị phục hồi sẹo, tăng tố và giãn mao mạch cùng các sản phẩm thuốc uống, thuốc tại chỗ, kết hợp các công nghệ cao để cải thiện từng phần tổn thương. 

“Đặc biệt, bệnh nhân phải tuân thủ theo đúng phác đồ điều trị của bác sĩ kê đơn để kiểm soát được những biến chứng xảy ra. Với trường hợp này việc điều trị sẽ tốn thời gian và công sức của người điều trị bởi tổn thương quá nặng, thời gian phục hồi sẽ từ 7-9 tháng”, BS. Thành nhấn mạnh. 

Câu chuyện của chị T.P.H không phải cá biệt. Thời gian qua, tại nhiều bệnh viện da liễu, mỗi tuần tiếp nhận hàng chục trường hợp biến chứng do trị nám, trị rụng tóc, lột da bằng hóa chất từ các cơ sở không phép. Những ca nhập viện chỉ là phần nổi của tảng băng chìm, bởi vẫn còn vô số nạn nhân đang âm thầm chịu đựng, không biết kêu ai, hoặc ngại công khai vì sợ mang tiếng “làm đẹp thất bại”.

Từ thực tế cho thấy, đằng sau những lời quảng cáo “đẹp như mơ” là một thị trường hỗn tạp, nơi người dân dễ dàng trở thành nạn nhân của dịch vụ thiếu chuyên môn, thiếu an toàn và hoàn toàn nằm ngoài sự giám sát cần thiết.

Thị trường phát triển nhanh, quản lý theo không kịp

Khoảng một thập kỷ trở lại đây, thị trường chăm sóc sức khỏe tư nhân bùng nổ với tốc độ vượt xa khả năng kiểm soát của cơ quan chức năng. Từ spa làm đẹp, trị liệu da – trị tóc đến thẩm mỹ công nghệ hay chăm sóc tại nhà, dịch vụ mọc lên dày đặc trong từng con phố, khu dân cư, chung cư mini. Bên ngoài là lớp vỏ hào nhoáng của “công nghệ cao” và “chuyên gia quốc tế”, nhưng bên trong lại là không ít hoạt động không phép, núp bóng dịch vụ làm đẹp để thực hiện các kỹ thuật có bản chất y khoa nhưng không hề đảm bảo chuyên môn.

Theo số liệu thống kê của Bộ Y tế, 35–40% cơ sở đang hoạt động không đăng ký hoặc không đủ điều kiện, phần lớn lại đặt trong các không gian hoàn toàn không đạt chuẩn y tế như căn hộ thuê, phòng trọ cải tạo hay cửa hàng không biển hiệu nhưng vẫn quảng bá như “viện thẩm mỹ quốc tế”.

Cho ý kiến về vấn đề này, Đại biểu Nguyễn Thị Hà - Đoàn ĐBQH tỉnh Bắc Ninh nhận định: tình trạng thẩm mỹ chui không chỉ là vấn đề của Việt Nam mà còn xuất hiện ở nhiều quốc gia trong khu vực. “Đây là thực trạng xấu, gây hệ lụy cho xã hội, ảnh hưởng đến uy tín ngành thẩm mỹ và làm thiệt thòi cho những bác sĩ được đào tạo bài bản,” bà nhấn mạnh.

Theo đại biểu Hà, nguyên nhân sâu xa nằm ở sự phối hợp lỏng lẻo giữa các cơ quan quản lý. “Các lực lượng chức năng chưa phối hợp đồng bộ, tạo ra kẽ hở để cơ sở chui hoạt động công khai, thậm chí vượt xa phạm vi được cấp phép.” Thực tế, dù thời gian qua đã có hàng trăm cơ sở bị xử lý, nhưng ngay khi một điểm bị đóng cửa, hàng chục điểm mới lại mọc lên, biến tướng tinh vi hơn và dịch chuyển lên nền tảng mạng xã hội, khiến việc giám sát trở nên như “đuổi hình bắt bóng”.

Trong khi đó, mạng xã hội lại vô tình tiếp tay làm mờ ranh giới thật – giả. Chỉ cần một căn phòng 20m², vài bộ áo blouse mua trên mạng và một kịch bản livestream được dàn dựng, bất kỳ cơ sở nào cũng có thể tự khoác lên mình vỏ bọc ‘chuẩn y khoa’. Những đánh giá ảo trên TikTok, Facebook hay các nhóm Zalo kín đã biến nơi này thành một "chợ ngầm" của các dịch vụ làm đẹp không phép và hoạt động hoàn toàn ngoài tầm kiểm chứng.

Khi tốc độ lan truyền của công nghệ vượt quá năng lực giám sát, người dân nghiễm nhiên trở thành nhóm chịu rủi ro lớn nhất trong thị trường phát triển quá nhanh nhưng thiếu lớp bảo vệ tương xứng.

Ba “điểm nóng” đe dọa sức khỏe cộng đồng

Từ thực tế và ghi nhận tại nhiều bệnh viện, thị trường chăm sóc sức khỏe tư nhân hiện đang tồn tại ba “vùng nguy hiểm” nổi bật nhất. Đầu tiên là thẩm mỹ không phép, nơi các thủ thuật như tiêm filler, botox, nâng mũi bằng chỉ hay cắt mí được thực hiện trong nhà dân, phòng trọ hoặc studio chụp ảnh bởi người không có chuyên môn y khoa. Biến chứng như hoại tử mũi, mù mắt, sốc phản vệ xuất hiện ngày càng nhiều.

Trả lời kiến nghị của cử tri về tình trạng thẩm mỹ “chui”, Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan cũng thừa nhận thực trạng đáng lo ngại: ngoài các cơ sở được cấp phép, “vẫn tồn tại nhiều cơ sở núp bóng chăm sóc da, tóc, spa nhưng thực hiện các kỹ thuật y khoa trái phép.” Bộ trưởng nhấn mạnh nhiều nhân viên chưa được đào tạo bài bản, chỉ học các khóa chăm sóc cơ bản nhưng vẫn tiêm filler, botox – những kỹ thuật có thể gây biến chứng nghiêm trọng.

Điểm nóng thứ hai là điều trị tóc trái phép, một thị trường ngầm bùng nổ nhờ các buổi livestream và những lời quảng cáo về "liệu trình độc quyền". Trong những phòng trọ ẩm thấp, hóa chất không rõ nguồn gốc được bôi trực tiếp lên da đầu, hàng loạt khách nằm điều trị cùng lúc, hoàn toàn không có bất kỳ quy trình vô khuẩn nào. Hậu quả là những ca nhiễm trùng da đầu, sẹo co kéo và rụng tóc vĩnh viễn xuất hiện ngày một nhiều. Các chuyên gia cảnh báo: "Tổn thương da đầu do hóa chất thường không thể phục hồi; nhiều bệnh nhân tìm đến bệnh viện khi mọi thứ đã quá muộn".

Vùng nguy hiểm thứ ba là trị liệu sai kỹ thuật, nơi các bài nắn chỉnh và bấm huyệt “gia truyền” được áp dụng tùy tiện cho người bị thoát vị đĩa đệm hay đau dây thần kinh tọa. Các chuyên gia phục hồi chức năng cảnh báo: nhiều trường hợp đã xuất hiện liệt tạm thời vì bị tác động sai điểm giải phẫu. “Điều trị sai cách không chỉ gây đau mãn tính mà có thể để lại di chứng thần kinh suốt đời,” một chuyên gia nhấn mạnh.