Mục tiêu cao nhất của 3 chương trình mục tiêu quốc gia là để người dân có cuộc sống ấm no, hạnh phúc

Thông tin tại phiên họp, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trần Đức Thắng đã có báo cáo về kết quả 3 chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2021-2025. Theo đó, tính đến hết tháng 10/2025, các chương trình cơ bản đã đạt và vượt một số chỉ tiêu, còn 4/21 chỉ tiêu chưa đạt.

Đạt được kết quả phân tích ngân sách trung tâm của 3 chương trình, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết, số vốn đã phân bổ bổ sung, giao cho các Bộ, ngành, địa phương gần 176.000 tỷ đồng, đạt 90,4% dự toán. Hết tháng 10/2025, tỷ lệ giải ngân đạt 67,9%; đến hết tháng 1 năm 2026, đạt được cao nhất 75% kế hoạch; còn khoảng 45.000 tỷ đồng chuyển sang thực hiện trong năm 2026.

Kết quả như trên là rất khả quan, tuy nhiên vẫn còn tồn tại một số hạn chế như: Một số chỉ tiêu chưa hoàn thành đạt tiêu chuẩn Quốc hội, Chính phủ giao giao và kết quả giải ngân chậm. Nguyên nhân xuất phát từ việc hướng dẫn cơ chế chính của hệ thống nhưng hoạt động chậm, chưa rõ ràng; Nội dung, mục tiêu đầu tư chưa thực hiện; Một số phương pháp chưa được quyết định trong khi thực hiện; Các chương trình tiêu chuẩn quốc gia còn chéo, lặp lại về nội dung, đối tượng, nguồn lực nhưng phân tán, dẫn đến khó khăn trong quá trình thực hiện.

Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và môi trường đề xuất, Chính phủ trình Quốc hội tích hợp 3 chương trình thành một chương trình nhằm thực hiện mục tiêu cao nhất của Đảng và Nhà nước là làm cho dân dân có cuộc sống ấm no, hạnh phúc. Việc tích hợp không làm giảm đi các chính sách, mà giải quyết chồng chéo, trùng lặp, giúp tập trung ưu tiên hơn vào vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi trong thời gian tới”.

Theo Bộ trưởng, đối tượng thụ hưởng chương trình là các xã, thôn, dân, cộng đồng và các tổ chức có liên quan trên phạm vi cả nước. Trong đó, tập trung ưu tiên địa bàn nghèo, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Chương trình sẽ thực hiện trên phạm vi toàn quốc, ưu tiên vùng đồng dân tộc thiểu số và miền núi, trong 10 năm, chia 2 giai đoạn: 2026-2030 và 2031-2035. Mục tiêu là tập trung vào các mục tiêu chính về thu nhập, tỷ lệ nghèo, tỷ lệ xã hội, tỉnh đạt tiêu chuẩn nông thôn mới, giải quyết các vấn đề cấp thiết của đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Dự kiến, chương trình được thiết kế thành 2 phần. Trong đó, hợp phần thứ nhất bao gồm 10 nội dung nhóm chung, thực hiện trên địa bàn cả nước và hợp phần thứ hai sẽ gồm 5 nhóm nội dung đặc thù, phát triển kinh tế xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Đây là những chính sách đặc thù riêng được đầu tư bổ sung cho vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Về nguồn động lực thực hiện chương trình, Giai đoạn 1 (2026-2030), ngân sách Trung tâm bố trí trực tiếp 100.000 tỷ đồng; Vốn xây dựng các chương trình mục tiêu quốc gia và các chương trình, dự án khác, đầu tư cho địa bàn nông thôn, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi: khoảng 360.000 tỷ đồng; Còn lại là phương thức ngân sách địa phương và các nguồn huy động hợp pháp khác. Bước sang Giai đoạn 2 (2031-2035) sẽ căn cứ kết quả thực hiện của giai đoạn 2026-2030, Chính phủ sẽ trình Quốc hội xem xét quyết định nguồn lực thực hiện.

Về cơ chế quản lý, phân bổ vốn và tổ chức thực hiện chương trình, Bộ Nông nghiệp và Môi trường là cơ quan chủ chương trình. Bộ Dân tộc và Tôn giáo hướng dẫn tổ chức thực hiện và kiểm tra giám sát việc thực hiện các nội dung liên quan đến phát triển kinh tế xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

“Bộ, hướng dẫn chuyên ngành thực hiện các nội dung theo phân tích công. Thực hiện phân cấp, phân quyền triệt để, đi đôi với phân bổ nguồn lực cho chính quyền địa phương theo tinh thần " Địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm". Trungu quản lý tổng thể, ban hành cơ chế chính sách, hướng dẫn, giám sát, kiểm tra đôn đốc thực hiện” - Bộ trưởng Trần Đức Thắng.

Bộ trưởng Trần Đức Thắng kiến ​​nghị với Quốc hội xem xét thông qua hồ sơ báo cáo và cấm hành quyết quyết định về chủ tài khoản xây dựng chương trình giai đoạn 2026-2035; Cho phép kéo dài thời gian thực hiện và giải ngân sách ngân sách Nhà nước của 3 chương trình tiêu dùng quốc gia đến hết ngày 31/12/2026 để hoàn thành các mục tiêu của giai đoạn 2021-2025; Giao Chính phủ kiểm soát, cân đối, bố trí bổ sung nguồn lực để thực hiện các nội dung giải pháp tốt và có nhu cầu bổ sung sung, ban hành cơ chế đặc thù, đơn giản quy trình thủ tục để thúc đẩy nhanh tiến độ phát triển khai nội dung chương trình.

Trình bày báo cáo thẩm định về chủ tài khoản đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia về nông thôn mới, giảm nghèo bền vững, phát triển kinh tế - xã hội khu vực đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi đến năm 2035, Chủ tịch Hội đồng dân tộc Lâm Văn Mẫn khẳng định, mục tiêu tối đa và thể của chương trình tương phản bao gồm các công cụ, toàn bộ các lĩnh vực, được chỉ định bởi các giai đoạn và trước điều chỉnh, bổ sung hợp lý. Tuy nhiên, đối với mục tiêu cụ thể, đề nghị Chính phủ tiếp tục kiểm soát kỹ lưỡng để không lặp lại; các tiêu chuẩn đưa ra phải có cơ sở, logic, có tính khả thi, phù hợp với bối cảnh mới của đất nước; thể hiện rõ tập trung, ưu tiên cho vùng khó khăn, cốt lõi, vùng đồng bào DTTS&MN thúc đẩy khoảng cách phát triển giữa các vùng.

Chủ tịch Hội đồng Dân tộc Lâm Văn Mẫn khẳng định, Hội đồng Dân tộc cơ bản nhất trí với cấu trúc Chương trình 02 hợp nhất, đề nghị Chính phủ chỉ đạo, tiếp theo thu đầy đủ ý kiến ​​của các cơ quan hữu quan, Kiểm soát phê duyệt chương trình bảo đảm không lặp lại về nội dung giữa các phần hợp nhất và với các chương trình, dự án đã được quyết định hoặc đang quyết định chủ đầu tư; về nhiệm vụ thường xuyên theo chức năng, nhiệm vụ của các cơ quan. Đồng thời, Trung tâm nên chỉ định khung, giao chỉ tiêu, còn các công cụ hoạt động, chi tiết nên chọn địa phương lựa chọn, quyết định đầu tư để phù hợp với tình hình thực tiễn của địa phương.

Chủ tịch Hội đồng Dân tộc Lâm Văn Mẫn đề xuất: “Lựa chọn nội dung, chính sách thực sự có tính chất mục tiêu, để tập trung nguồn lực đầu tư tâm tâm, trọng điểm như: hạ tầng dân sinh, phát triển sản xuất gắn kết phát triển nông lâm nghiệp; khoa học, công nghệ, tráo đổi số; bảo vệ và phát triển rừng, môi trường sinh thái; đầu tư cao hơn, đặc biệt cho các dân tộc thiểu số rất ít người, đồng bào sinh sống ở vùng cao, biên giới và quyển, ổn định dân cư sinh sống ở vùng có nguy cơ thi tai, bở, giải quyết những vấn đề bức xúc, thiết yếu, đặc thù ở vùng DTTS&MN”.

Về vốn thực hiện Chương trình, Chủ tịch Hội đồng Dân tộc Lâm Văn Mẫn nhấn mạnh, Hội đồng Dân tộc cơ bản nhất với đề tài xuất bản của Chính phủ về tổng vốn và phương án bổ sung thủ đô cho Chương trình, đề nghị Chính phủ sớm có phương án bổ sung vốn cho chương trình ngay từ đầu kỳ. Ông nhấn mạnh: “Đề nghị Chính phủ lớp cân nhắc, tính toán lại cơ cấu cấu hình, tỷ lệ vốn ứng dụng cho phù hợp với tình hình thực tiễn của các địa phương, nhất là các khó khăn, vùng DTTS&MN. Đồng thời, nguyên tắc phân bổ vốn cần có thể hiện tập trung, ưu tiên nguồn lực cho vùng DTTS&MN; nghiên cứu phân giải nguồn cho từng phần hợp nhất, nội dung Chương trình”.

Trong quá trình nghiên cứu, phê duyệt Chương trình, Chủ tịch Hội đồng Dân tộc Lâm Văn Mẫn đề xuất các cơ quan tiếp tục kiểm soát, tiếp thu ý kiến ​​kiến ​​trúc của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, các đại biểu Quốc hội để hoàn thiện, đảm bảo đảm bảo trách nhiệm của cơ quan chủ chương trình, xác định cơ chế chủ trì từng phần, nội dung và cơ chế phối hợp theo chức năng, nhiệm vụ. Cạnh đó, xác định cơ chế quản lý tổng thể, cấm hành động chính và hướng dẫn; địa phương chủ động quyết định nội dung, lựa chọn mô hình, lồng ghép nguồn lực và chịu trách nhiệm kết quả.

Chủ tịch Hội đồng Dân tộc Lâm Văn Mẫn đề nghị Quốc hội, các vị trí biểu hiện Quốc hội xem xét, quyết định, phê duyệt chủ tài khoản đầu tư Chương trình, với tên gọi: “Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bên vũng và phát triển kinh tế - xã hội đồng bào dân tộc thiểu số và miền giai đoạn 2026 – 2035”.

Đồng thời, xem xét kiến ​​nghị của Chính phủ, trong đó cho phép kéo dài thời gian thực hiện ngân sách NSNN đối với các CTMTQG: xây dựng NTM, GNBV và phát triển KTXH vùng đồng bào DTTS&MN năm 2025 (bao gồm cả vốn của các năm trước được chuyển nguồn sang năm 2025) đến hết ngày 31/12/2026, đồng thời đưa nội dung này vào Nghị quyết Kỳ thi thứ 10, Quốc hội khóa XV.

Hội đồng Dân tộc cũng đề nghị Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ tiếp thu đầy đủ ý kiến ​​của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, các đại biểu Quốc hội chỉ đạo các cơ quan nghiên cứu khả thi, đảm bảo các mục tiêu, nguyên tắc theo đúng quy định của Luật Đầu tư công; cấm hành động cơ chế, hoặc cấp độ có quyền xác minh ban hành cơ chế đặc thù để thực hiện chương trình hiệu quả. Chỉ đạo các cơ quan của Chính phủ sớm ban hành các tiêu chí về NTM, GNBV; phân xã, thôn vùng đồng bào DTTS&MN bảo đảm khách quan, khoa học, làm cơ sở sản xuất các chỉ tiêu, mục tiêu, nội dung của Chương trình.

Ngoài ra, cần hướng dẫn, quy định chuyển tiếp giữa hai giai đoạn đối với các dự án đang thực hiện, các dự án hoàn thành thành mục tiêu, không còn đối tượng để đảm bảo tính liên tục, hiệu quả trong quản lý, sử dụng vốn.