“Rác trong âm nhạc”: Khi lời ca trở thành chất độc tinh thần và tâm lý giới trẻ

Khi ca từ biến thành công cụ câu view, bỏ quên giá trị tinh thần

Âm nhạc vốn là món ăn nuôi dưỡng tâm hồn, nhưng không ít sản phẩm ngày nay đang bị biến tướng thành công cụ “câu view” rẻ tiền. Trên các nền tảng như TikTok, YouTube hay Spotify, nhiều ca khúc sử dụng ca từ dung tục, thậm chí ẩn dụ ma túy, bạo lực và tình dục để tạo hiệu ứng gây sốc. Những bài như Em Iu (Andree × Bình Gold), Miền Mộng Mị (G Ducky), Kẹo (Andree), Cao Ốc 20 (B Ray × Đạt G), CLME (Hoàng Tôn × Andree × Tinle), Chưa Bao Giờ (DSK) hay Trình (HIEUTHUHAI) đã được Công an TP.Hồ Chí Minh liệt kê vì có dấu hiệu “cổ súy tệ nạn xã hội”.

Dù bị lên án, các ca khúc này vẫn đạt hàng triệu lượt xem, thậm chí trở thành trào lưu trên mạng xã hội. Một bộ phận khán giả trẻ coi đó là biểu tượng của “tự do sáng tạo” hay “chất ngầu” trong âm nhạc hiện đại, mà quên mất ranh giới giữa sáng tạo và phản văn hóa. Đáng lo ngại hơn, những giai điệu bắt tai cùng ca từ lệch chuẩn đang âm thầm gieo vào tiềm thức người nghe lối sống phóng túng, nghiện ngập, coi thường giá trị đạo đức và chuẩn mực xã hội. Khi âm nhạc bị lợi dụng để kích thích sự tò mò và thị hiếu tầm thường, nó không còn là nghệ thuật mà trở thành “rác tinh thần” gây hại cho cả một thế hệ người trẻ.

Cảnh báo của công an – hồi chuông cảnh tỉnh toàn xã hội

Theo Phòng Cảnh sát điều tra tội phạm về ma túy (PC04) – Công an TP.Hồ Chí Minh, nhiều ca khúc hiện nay không chỉ chứa ngôn từ phản cảm, dung tục mà còn tiềm ẩn nguy cơ kích thích hành vi lệch chuẩn, đặc biệt trong giới trẻ. Những bài hát có lời lẽ cổ súy ma túy, bạo lực, tình dục phóng túng có thể vô tình gieo vào tâm trí người nghe sự tò mò, coi nhẹ chuẩn mực đạo đức và pháp luật. Đại diện PC04 nhấn mạnh: “Âm nhạc có sức ám thị mạnh mẽ, đặc biệt với người trẻ đang hình thành nhân cách. Khi ngôn ngữ lệch lạc được nghe đi nghe lại, nó dễ trở thành ‘chuẩn mực mới’, kéo theo hành vi bắt chước trong đời sống.”

Trước thực trạng này, Công an TP.Hồ Chí Minh đã phối hợp với Sở Văn hóa và Thể thao cũng như các nền tảng số để rà soát, yêu cầu gỡ bỏ hoặc hạn chế phát tán các bài hát có nội dung vi phạm, đồng thời khuyến nghị nghệ sĩ và nhà sản xuất cần đề cao đạo đức nghề nghiệp, tránh sử dụng yếu tố gây sốc để câu khách. Cơ quan công an khẳng định, đây không chỉ là biện pháp quản lý hành chính, mà là hành động cần thiết nhằm bảo vệ sức khỏe tinh thần và định hướng giá trị sống cho cộng đồng, nhất là thanh thiếu niên – những người đang dễ bị tổn thương trước sức ảnh hưởng của âm nhạc lệch chuẩn.

“Rác” âm nhạc – mối đe dọa thẩm mỹ và tâm lý giới trẻ

Trước thực trạng này, PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Ủy viên Thường trực Uỷ ban Văn hoá và Xã hội của Quốc hội, cho rằng một số ca khúc hiện nay đang bị biến tướng, sử dụng ngôn từ phản cảm, dung tục, thậm chí cổ súy cho lối sống buông thả, gây ảnh hưởng tiêu cực đến đời sống văn hóa và sức khỏe tinh thần của giới trẻ. Theo ông, âm nhạc vốn là tiếng nói của tâm hồn, là công cụ định hướng thẩm mỹ và lan tỏa giá trị nhân văn, nhưng khi bị lợi dụng để câu khách bằng yếu tố phản cảm, nó trở thành “rác tinh thần”, làm tổn thương nhận thức và nhân cách người nghe.

Ông nhấn mạnh: “Nghệ thuật chỉ có giá trị khi phục vụ cuộc sống và mang đến điều tốt đẹp cho cộng đồng. Nghệ sĩ phải ý thức rằng tự do sáng tạo luôn đi cùng trách nhiệm công dân và nghĩa vụ đạo đức. Việc sử dụng âm nhạc để gây sốc, thu hút sự chú ý bằng những ca từ lệch chuẩn là sự thỏa hiệp nguy hiểm với thị hiếu thấp, khiến công chúng, đặc biệt là thanh thiếu niên dễ bị ám thị, bắt chước và dần coi những hành vi lệch chuẩn là điều bình thường."

Đại biểu Sơn cho rằng, nếu không sớm chấn chỉnh, “rác” âm nhạc sẽ tác động lâu dài đến tâm lý giới trẻ, khiến họ mất dần khả năng cảm thụ cái đẹp, giảm năng lực phản biện và hình thành lối sống lệch lạc. Vì thế, mỗi nghệ sĩ cần giữ gìn đạo đức nghề nghiệp, sáng tạo có trách nhiệm để âm nhạc thực sự là nguồn năng lượng tinh thần tích cực, nuôi dưỡng tâm hồn con người.

Trách nhiệm của nghệ sĩ, nền tảng và người nghe

Các nhà nghiên cứu văn hóa cho rằng, việc một số nghệ sĩ chạy theo thị hiếu thấp, sử dụng ca từ phản cảm để gây chú ý không chỉ làm méo mó giá trị nghệ thuật mà còn thể hiện sự thiếu tôn trọng khán giả. Để ngăn chặn “rác” âm nhạc, các nhà nghiên cứu cũng cho rằng cần một “vaccine tinh thần” cho giới trẻ – đó là giáo dục thẩm mỹ trong nhà trường, kiểm duyệt chặt chẽ nội dung ca khúc và buộc các nền tảng số chịu trách nhiệm trong việc hạn chế, gỡ bỏ sản phẩm độc hại.

Công chúng, đặc biệt là phụ huynh, cần đóng vai trò “người gác cổng” tinh thần, hướng dẫn con trẻ biết chọn lọc, tiếp nhận âm nhạc có giá trị thay vì chạy theo trào lưu “viral”. Chỉ khi người nghe đủ tỉnh táo, nghệ sĩ có trách nhiệm và nền tảng công nghệ minh bạch, môi trường âm nhạc mới thực sự trong sạch.

Cảnh báo của Công an TP.Hồ Chí Minh cùng quan điểm của đại biểu Quốc hội Bùi Hoài Sơn cho thấy, “rác trong âm nhạc” không chỉ là câu chuyện sáng tạo lệch chuẩn, mà là vấn đề đạo đức và sức khỏe tinh thần cộng đồng. Giữ cho âm nhạc trong sáng không chỉ là nhiệm vụ của cơ quan quản lý, mà là trách nhiệm của mọi người – để âm nhạc tiếp tục là tiếng nói của cái đẹp, chứ không trở thành chất độc đầu độc tâm hồn người trẻ.