Bảo vệ người tiêu dùng và doanh nghiệp trước "cơn bão" hàng giả

Trong bối cảnh kinh tế số phát triển mạnh mẽ, thương mại điện tử đã trở thành kênh mua sắm phổ biến, đặc biệt với các sản phẩm sức khỏe và thẩm mỹ dẫn đầu về doanh thu. Tuy nhiên, sự bùng nổ này cũng kéo theo vấn nạn hàng giả, hàng nhái, hàng kém chất lượng tràn lan, gây thiệt hại nghiêm trọng cho nền kinh tế, xã hội và đặc biệt là sức khỏe người tiêu dùng.

Những sản phẩm này thường được sao chép tinh vi về hình thức, giá rẻ hơn hàng chính hãng, nhưng ẩn chứa chất lượng kém, nguyên liệu độc hại, không qua kiểm định. Vấn đề này không chỉ làm xói mòn niềm tin mà còn đòi hỏi các biện pháp chặt chẽ về bảo vệ sở hữu trí tuệ (SHTT) để bảo vệ quyền lợi người dùng.

Một thực tế thời gian qua cho thấy, hàng giả đang trở thành mối đe dọa trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng. Các sản phẩm như thuốc, mỹ phẩm, thực phẩm chức năng giả thường được sản xuất từ nguyên liệu rẻ tiền, không rõ nguồn gốc, không tuân thủ quy trình an toàn. Chúng có thể chứa chất độc hại, gây ngộ độc, dị ứng, bệnh mãn tính hoặc thậm chí tử vong. Ví dụ, thuốc giả thiếu hoạt chất cần thiết có thể làm trầm trọng hóa bệnh tình, trong khi mỹ phẩm nhái chứa hóa chất cấm có thể tổn hại da, nội tạng.

Theo ông Nguyễn Ngọc Lang - Tổng Giám đốc Công ty Mỹ phẩm Đăng Dương, thời gian qua nhiều doanh nghiệp đã ứng dụng giải pháp tem chống giả để bảo vệ thương hiệu cũng như quyền lợi người tiêu dùng. Tuy nhiên thực tế, tem chỉ là lớp bảo vệ ban đầu, không đủ để chống lại hành vi xâm phạm sở hữu trí tuệ (SHTT) đang ngày càng tinh vi.

Trong khi đó, ông Võ Tấn Thành - Phó Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) – cho biết tỷ lệ vi phạm SHTT ở Việt Nam vẫn cao so với khu vực, gây thiệt hại kinh tế, ảnh hưởng uy tín quốc gia và môi trường đầu tư. Hàng giả - đặc biệt là các sản phẩm liên quan đến sức khỏe - rao bán giá rẻ trên các nền tảng trực tuyến dễ đánh lừa người tiêu dùng, dẫn đến hậu quả lâu dài như bệnh khó chữa, chi phí điều trị cao, thậm chí đe dọa tính mạng. Bên cạnh đó, sản phẩm kém chất lượng gây bất an tâm lý, làm người dùng mất niềm tin vào thị trường. Sự xuất hiện của hàng giả, hàng nhái với bao bì gần giống nguyên vẹn sản phẩm chính hãng không chỉ gây tổn thất tài chính cho doanh nghiệp mà còn trực tiếp tấn công vào người tiêu dùng.

Số liệu từ Cục Sở hữu trí tuệ và lực lượng Quản lý thị trường (QLTT) cho thấy tình hình ngày càng nghiêm trọng. Năm 2024, có 1.256 vụ hàng giả xâm phạm SHTT bị xử lý. Sang nửa đầu năm 2025, con số đã tăng vọt lên 3.270 vụ. Đặc biệt, trong tháng cao điểm từ 15/5 đến 15/6/2025, 1.631 vụ bị phát hiện, với giá trị hàng tạm giữ lên đến hàng nghìn tỷ đồng, trong đó nhiều đường dây sản xuất thuốc giả, sữa giả, thực phẩm chức năng giả bị triệt phá. Những con số này phản ánh quy mô lớn của vấn nạn, đòi hỏi hành động quyết liệt hơn.

Ở góc độ doanh nghiệp, ông Bông Hoa Việt - cố vấn Ban Giám đốc Công ty Cổ phần Nhựa Bình Minh – chia sẻ doanh nghiệp sinh ra để sản xuất, để phục vụ người tiêu dùng chứ không phải để đi tranh tụng. Thế nhưng để bảo vệ thương hiệu, từ năm 2023, Nhựa Bình Minh đã thành lập Tổ công tác bảo vệ thương hiệu gồm 6 thành viên, phối hợp chặt chẽ cùng đơn vị pháp lý là TAT Law Firm để triển khai nhiều biện pháp đồng bộ. Hành trình đó đến nay vẫn vô cùng gian nan.

“Nếu một doanh nghiệp nổi tiếng có gần 50 năm xây dựng còn vất vả đến vậy để bảo vệ cái tên của mình thì hàng chục ngàn doanh nghiệp vừa và nhỏ hoặc startup sẽ xoay xở ra sao? Chúng tôi không yêu cầu đặc quyền, không đòi hỏi ưu đãi mà chỉ mong một hệ thống pháp luật đủ mạnh, đủ nhanh, đủ công bằng để bảo vệ người làm đúng và xử lý người làm sai”, ông Việt nhấn mạnh.

Dưới góc độ pháp lý, Luật sư Trương Anh Tú - Chủ tịch TAT Law Firm – cho rằng SHTT là lá chắn cho kinh tế sáng tạo,bảo vệ người tiêu dùng, nhưng cũng có thể chững lại nếu không được bảo vệ.

Theo ông Tú, hiện nay Việt Nam đang gặp phải 3 “nút thắt” trong những chế tài, quy định về bảo hộ sở hữu trí tuệ, đó là: giám định chậm, độc quyền, khiến doanh nghiệp bỏ lỡ “thời gian vàng”; chế tài nhẹ, khiến vi phạm bị coi như “chi phí kinh doanh”; phối hợp liên ngành thiếu chặt chẽ, xử lý thiếu tốc độ.

“Mỗi thương hiệu được bảo vệ thành công không chỉ là tài sản doanh nghiệp, mà là một phần danh dự và sức mạnh của quốc gia. Vì vậy chúng ta cần hoàn thiện khung pháp luật chặt chẽ hơn, bổ sung cơ chế bồi thường trừng phạt; mở rộng giám định độc lập; ứng dụng công nghệ số, blockchain, AI để bảo vệ thương hiệu; đặc biệt nâng cao nhận thức cộng đồng để người tiêu dùng trở thành “lá chắn mềm” chống hàng giả”, ông Tú nhấn mạnh.

Để bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng, cần các biện pháp đồng bộ và chặt chẽ về SHTT. Chính phủ nên tăng cường thực thi pháp luật, xử phạt nghiêm khắc, đồng thời khuyến khích doanh nghiệp đầu tư công nghệ chống giả. Người tiêu dùng cần nâng cao cảnh giác, kiểm tra nguồn gốc sản phẩm. Chỉ khi SHTT được bảo vệ mạnh mẽ, thị trường mới lành mạnh, niềm tin được khôi phục, và sức khỏe cộng đồng được đảm bảo. Vấn đề này không chỉ là trách nhiệm của cơ quan Nhà nước mà còn của toàn xã hội, nhằm xây dựng nền kinh tế bền vững.

Trương Quang