“Bắt cóc online”: Khi ảo giác kiểm soát khiến người trẻ rơi vào bẫy tâm lý

Kịch bản giả bắt cóc và cuộc giải cứu 20 phút

Chiều 20/10, tại xã Đại Thanh, Hà Nội, một cuộc giải cứu đặc biệt diễn ra trong lặng lẽ. Một nam sinh viên vừa bị kéo vào trò lừa đảo “bắt cóc online” đã được công an xã giải thoát kịp thời, chỉ sau 20 phút kể từ khi gia đình nhận được cuộc gọi cầu cứu. Trong điện thoại, giọng nói của cậu bé run rẩy, hoảng sợ, báo rằng mình đang bị bắt cóc và yêu cầu bố mẹ chuyển ngay 150 triệu đồng tiền chuộc.

Nhận định đây là chiêu trò giả danh công an – thủ đoạn lừa đảo đang bùng phát thời gian gần đây,  lực lượng chức năng lập tức trấn an gia đình, hướng dẫn giữ bình tĩnh và không chuyển tiền. Bằng nghiệp vụ và sự nhanh nhạy, công an đã xác minh, thuyết phục nam sinh trở về nhà an toàn.

Tại trụ sở, cậu kể lại câu chuyện như trong phim: "Bị đối tượng giả danh Công an liên hệ, đe dọa liên quan đến đường dây ma túy và buộc phải “hợp tác” bằng cách tự quay video, di chuyển đến nhà nghỉ rồi gọi điện cho bố mẹ thông báo bị bắt cóc, yêu cầu tiền chuộc". Tất cả được điều khiển qua mạng xã hội, bằng những lời lẽ khiến nạn nhân tin rằng mình thật sự đang trong vòng vây của tội phạm.

Sau vụ việc, Công an TP Hà Nội khuyến cáo người dân, đặc biệt là phụ huynh và sinh viên, cần tỉnh táo trước mọi yêu cầu bất thường, luôn xác minh thông tin qua kênh chính thống, tuyệt đối không cung cấp dữ liệu cá nhân hay làm theo hướng dẫn của người tự xưng là cán bộ công an. Bởi chỉ một khoảnh khắc mất bình tĩnh, cả gia đình có thể rơi vào bẫy hoàn hảo được dựng bằng công nghệ và nỗi sợ.

Ảo giác kiểm soát: Cái bẫy tinh vi của thời đại số

Điều khiến giới chuyên gia băn khoăn là vì sao giữa thời đại bùng nổ thông tin, người trẻ – vốn được xem là “thế hệ công nghệ” lại dễ dàng trở thành nạn nhân của những chiêu trò cũ kỹ đến vậy. Bác sĩ Trần Văn Phúc, Bệnh viện Xanh Pôn lý giải: “Người trẻ có lợi thế về công nghệ, nhưng chính điều đó lại khiến họ dễ rơi vào ảo giác kiểm soát. Họ tin rằng mình hiểu biết, rằng không ai có thể lừa được mình và chính sự tự tin ấy trở thành điểm yếu chết người.”

Trong nền giáo dục Việt Nam, trẻ em được dạy phải nghe lời người lớn, cha mẹ, thầy cô, thậm chí cả công an. Phản xạ nghi ngờ, một biểu hiện của tư duy phản biện, không được khuyến khích từ sớm. Vì thế, khi một giọng nói mang uy quyền vang lên qua điện thoại, xưng danh “cán bộ điều tra”, nhiều em lập tức phục tùng, không chút nghi ngờ.

Khác với thế hệ trước, những người trẻ lớn lên giữa thế giới tràn ngập hình ảnh và âm thanh, nơi mọi thứ đều có vẻ “thật”. Công nghệ deepfake có thể sao chép khuôn mặt, còn voice clone khiến giọng nói trở nên y như thật. Một cuộc gọi video hay đoạn ghi âm hoàn toàn có thể biến thành công cụ thôi miên cảm xúc. Khi sự sợ hãi tràn vào, lý trí bị đẩy lùi, ảo giác kiểm soát tan biến, và nạn nhân ngoan ngoãn làm theo mọi chỉ dẫn.

Khoảng trống cô đơn và cuộc chiến bên trong người trẻ

Đằng sau những vụ lừa đảo là một sự thật âm thầm hơn, sự cô đơn của giới trẻ trong đời sống hiện đại. Khi những mối liên kết gia đình trở nên mong manh, khi cha mẹ bận rộn, thầy cô quá tải, và bạn bè chỉ còn tồn tại trên màn hình điện thoại, nhiều bạn trẻ không biết phải tìm đến ai khi sợ hãi. Chính khoảng trống đó là vùng đất màu mỡ để kẻ lừa đảo gieo hạt sợ hãi.

Chúng biết cách khiến nạn nhân tin rằng việc tiết lộ thông tin sẽ “làm hại người thân”, rằng chỉ cần im lặng và “hợp tác” mới được tha. Một khi đứa trẻ tin rằng cha mẹ sẽ thất vọng nếu biết chuyện, chúng tự khép mình trong nỗi sợ, bị cô lập khỏi thế giới thực và khi ấy, quá trình thao túng tâm lý đã hoàn tất.

Cho ý kiến về vấn đề này, TS. LS Đặng Văn Cường - Văn phòng Luật sư Chính Pháp, Đoàn Luật sư TP Hà Nội nhận định, nhiều chương trình tuyên truyền phòng chống lừa đảo hiện nay vẫn dừng ở mức chung chung, chưa đủ chạm đến tâm lý của người trẻ. Ông cho rằng, trong thời đại tội phạm công nghệ cao, việc giáo dục kỹ năng nhận diện và phản ứng thực tế quan trọng hơn mọi lời khuyến cáo suông. “Phòng chống ‘bắt cóc online’ không chỉ là nhiệm vụ của công an hay trường học, mà là trách nhiệm của mỗi cá nhân. Khi trong gia đình có một vùng an toàn cảm xúc, nơi con cái được lắng nghe thay vì bị quát mắng, kẻ lừa đảo sẽ mất đi cơ hội thao túng,” ông nói.

“Vaccine tâm lý” cho thời đại ảo

Những vụ “bắt cóc online” không chỉ là tội ác công nghệ, mà còn là tấm gương phản chiếu rõ rệt cách con người có thể bị thao túng bởi chính nỗi sợ và cô đơn của mình. Đằng sau mỗi cuộc gọi, mỗi đoạn video giả mạo là câu hỏi nhức nhối về sức đề kháng tâm lý của thế hệ trẻ, liệu chúng ta đã thực sự trang bị cho con em mình khả năng phản biện, bình tĩnh và lý trí khi đối diện khủng hoảng?

Công nghệ có thể ngày càng tinh vi, deepfake có thể khiến thật, giả khó phân biệt, nhưng điều con người cần học không phải là chạy theo máy móc, mà là học cách tỉnh táo giữa cơn bão thông tin. Hãy dạy con trẻ biết nghi ngờ khi cần, xác minh trước khi tin, và tìm đến người thân trước khi sợ hãi.

Bởi trong thế giới ảo ngày càng rộng lớn, “vaccine tâm lý”, sức khỏe tinh thần và kết nối thật giữa con người với con người chính là lá chắn vững vàng nhất chống lại mọi hình thức thao túng vô hình.