Bộ Công an đề xuất tách tội hàng kém chất lượng, siết xử lý hành vi gây ô nhiễm

Tách riêng tội sản xuất, buôn bán hàng kém chất lượng

Bộ Công an đang lấy ý kiến đối với dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi), trong đó đề xuất bổ sung nhiều quy định mới nhằm đáp ứng yêu cầu đấu tranh, phòng, chống các loại tội phạm phát sinh trong thực tiễn. Một trong những nội dung đáng chú ý là đề xuất tách tội sản xuất, buôn bán hàng kém chất lượng thành một điều luật độc lập, thay vì xử lý chung với tội sản xuất, buôn bán hàng giả như quy định hiện hành.

Theo Bộ Công an, quá trình tổng kết thi hành Bộ luật Hình sự năm 2015 cho thấy nhiều hành vi mới gây nguy hiểm cho xã hội đã xuất hiện, trực tiếp xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân, đặc biệt trong các lĩnh vực liên quan đến an ninh mạng, môi trường và bảo vệ người tiêu dùng. Bên cạnh đó, việc sửa đổi Bộ luật cũng nhằm tiếp tục nội luật hóa các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên.

Đối với hành vi sản xuất, buôn bán hàng kém chất lượng, cơ quan soạn thảo cho rằng việc quy định chung trong Điều 192 về tội sản xuất, buôn bán hàng giả chưa phản ánh đúng bản chất và mức độ nguy hiểm của từng loại hành vi.

Theo phân tích của Bộ Công an, hàng giả là sản phẩm có hành vi gian dối về công dụng, giá trị sử dụng, nguồn gốc, nhãn mác hoặc chỉ tiêu chất lượng ở mức rất thấp. Trong khi đó, hàng kém chất lượng có thể là hàng hóa hợp pháp, không giả mạo nhãn hiệu hay xuất xứ nhưng không đáp ứng các tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật hoặc điều kiện chất lượng bắt buộc đã được cơ quan có thẩm quyền công bố.

Do tính chất và hậu quả pháp lý của hai loại hành vi khác nhau, việc áp dụng cùng một điều luật để xử lý chưa bảo đảm nguyên tắc phân hóa trách nhiệm hình sự. Vì vậy, Bộ Công an đề xuất xây dựng tội danh riêng nhằm xử lý đúng tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi, đồng thời tăng tính răn đe đối với các vi phạm về chất lượng hàng hóa.

Đề xuất này được kỳ vọng sẽ góp phần tăng cường hiệu quả đấu tranh với tình trạng sản xuất, kinh doanh hàng hóa không bảo đảm chất lượng, nhất là các mặt hàng liên quan trực tiếp đến sức khỏe người dân như thực phẩm, thuốc, mỹ phẩm, hóa chất và các sản phẩm tiêu dùng thiết yếu.

Bổ sung điều luật riêng xử lý hành vi gây ô nhiễm môi trường

Cùng với việc sửa đổi các quy định liên quan đến hàng hóa, dự thảo Bộ luật Hình sự cũng bổ sung nhiều quy định nhằm tăng cường bảo vệ môi trường.

Đáng chú ý, Bộ Công an đề xuất tách hành vi vi phạm quy định về xử lý chất thải rắn sinh hoạt, chất thải rắn thông thường hoặc xả nước thải không có thông số môi trường nguy hại gây ô nhiễm môi trường thành một điều luật độc lập, thay vì xử lý chung như hiện nay.

Theo cơ quan soạn thảo, việc xây dựng điều luật riêng sẽ tạo cơ sở pháp lý để phân hóa rõ tính chất, mức độ nguy hiểm của từng hành vi vi phạm, từ đó áp dụng hình phạt phù hợp hơn đối với các trường hợp gây ô nhiễm môi trường.

Đề xuất này cũng nhằm khắc phục khoảng trống trong xử lý hình sự đối với các hành vi xả thải gây ô nhiễm có nguy cơ ảnh hưởng trực tiếp đến môi trường sống, sức khỏe cộng đồng nhưng chưa đủ căn cứ xử lý theo các quy định hiện hành.

Bên cạnh đó, dự thảo còn bổ sung tội khai thác thủy sản trái phép, góp phần tăng cường bảo vệ nguồn lợi thủy sản và đáp ứng các yêu cầu trong công tác phòng, chống khai thác hải sản bất hợp pháp.

Hoàn thiện chính sách hình sự đối với các hành vi mới phát sinh

Ngoài hai nội dung nêu trên, dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) còn đề xuất bổ sung hàng loạt tội danh mới như xâm phạm dữ liệu cá nhân, mua, bán trái phép dữ liệu cá nhân, cản trở hoạt động bảo vệ dữ liệu cá nhân, thành lập, tham gia tổ chức tội phạm, phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt và tài trợ phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt.

Dự thảo cũng đề xuất hình sự hóa một số hành vi mới phát sinh trong thực tiễn như sản xuất, kinh doanh khí N₂O (khí cười) sử dụng vào mục đích trái pháp luật; điều khiển tàu bay không người lái vi phạm quy định về an toàn hàng không; không chấp hành quyết định gọi khám sức khỏe hoặc quyết định thực hiện nghĩa vụ tham gia Công an nhân dân.

Theo Bộ Công an, việc sửa đổi Bộ luật Hình sự lần này hướng tới hoàn thiện chính sách hình sự theo hướng phân hóa rõ trách nhiệm đối với từng loại hành vi, khắc phục những bất cập trong thực tiễn áp dụng pháp luật, đồng thời nâng cao hiệu quả phòng ngừa, đấu tranh với các loại tội phạm mới.

Đối với lĩnh vực bảo vệ sức khỏe cộng đồng, các đề xuất tách riêng tội sản xuất, buôn bán hàng kém chất lượng và bổ sung điều luật độc lập xử lý các hành vi vi phạm về xử lý chất thải, xả thải gây ô nhiễm được đánh giá là bước hoàn thiện quan trọng về pháp lý. Nếu được thông qua, đây sẽ là cơ sở để xử lý nghiêm minh hơn các hành vi xâm hại đến quyền lợi người tiêu dùng, môi trường sống và sức khỏe nhân dân, đồng thời tăng cường tính phòng ngừa, răn đe trong công tác bảo đảm an toàn xã hội.