Cảnh báo chủng cúm gia cầm A/H9N2 đang biến đổi và có thể gây ra đại dịch ở người

Minh Lam (t/h)

29/10/2025 09:36

Mặc dù ít được chú ý hơn các chủng nguy hiểm như cúm gia cầm A/H5N1, những nghiên cứu gần đây cho thấy, chủng cúm A/H9N2 đang thích nghi mạnh mẽ với cơ thể người — đòi hỏi cần tăng cường giám sát và truyền thông y tế trước nguy cơ bùng phát mới.

Tạp chí Nature mới đây đã đăng tải một nghiên cứu khoa học mới cho thấy chủng cúm H9N2 đã có những thay đổi di truyền từ khoảng năm 2015, giúp virus tăng khả năng xâm nhập tế bào người.

Theo các nhà khoa học, trong vài năm qua, công tác giám sát chủ yếu tập trung vào virus cúm gia cầm H5N1 – chủng đã lan rộng khắp nhiều châu lục và gây bệnh nặng, tử vong ở người. Từ năm 2020 đến nay, H5N1 đã khiến khoảng 21 người tử vong và đang lan truyền trong đàn bò sữa ở Bắc Mỹ.

Tuy nhiên, theo nhóm nghiên cứu của ông Kelvin To, chuyên gia vi sinh lâm sàng thuộc Đại học Hong Kong, virus H9N2 – chủng cúm gia cầm phổ biến thứ hai là H9N2 có thể lây sang người – lại chưa được quan tâm đúng mức. Chủng virus cúm gia cầm này, vốn bị xem là "thứ yếu" do chủ yếu chỉ gây bệnh nhẹ ở chim, đang dần biến đổi và thích nghi với tế bào người. Chủng này đã ghi nhận 173 ca nhiễm ở người từ năm 1998, phần lớn ở Trung Quốc.

Cúm gia cầm H9N2 ít nguy hiểm hơn đối với sức khỏe cộng đồng do mức độ gây bệnh tương đối thấp — Cúm gia cầm H9N2 ít được chú ý hơn nhưng lại đang có sự biến đổi thích nghi với tế bào người (Ảnh minh hoạ)

Theo chuyên gia Michelle Wille từ Viện Peter Doherty (Melbourne, Úc) thì con số thực tế có thể còn cao hơn. Theo bà, nguyên nhân là do các ca nhiễm H9N2 ở người thường không biểu hiện triệu chứng nặng hoặc không cần nhập viện. Mặt khác, hoạt động xét nghiệm hiện nay cũng đang tập trung vào H5N1.

Về nghiên cứu mới, nhóm của ông To phát hiện H9N2 đã trải qua những thay đổi di truyền từ khoảng năm 2015, giúp virus này dễ xâm nhập tế bào người hơn. Trong thí nghiệm trên tế bào, mẫu virus H9N2 thu thập năm 2024 cho thấy khả năng nhiễm vào tế bào người cao hơn đáng kể so với mẫu từ năm 1999. Virus phiên bản mới cũng bám dính tốt hơn vào các thụ thể của tế bào người. Đây là dấu hiệu cho thấy virus đang trong quá trình thích ứng để có thể lây từ người sang người.

Tuy vậy, theo bà Wille, virus vẫn cần thêm nhiều biến đổi nữa mới có thể lây truyền liên tục trong cộng đồng. Virus phải chuyển hướng ưu tiên gắn vào các thụ thể của người thay vì thụ thể ở chim, đồng thời thích nghi với điều kiện nhiệt độ và độ pH trong cơ thể người – vốn khác biệt đáng kể so với chim.

Các chuyên gia kêu gọi tăng cường giám sát và truyền thông về nguy cơ của cúm gia cầm. Bà Wille lưu ý hiện các quốc gia không bắt buộc báo cáo những ca nhiễm do các chủng cúm có độc lực thấp như H9N2, khiến việc theo dõi gặp khó khăn.

Ông To cho rằng việc giám sát virus ở các loài động vật có vú tiếp xúc gần với chim hoang dã hoặc gia cầm là rất quan trọng để xác định liệu H9N2 đã thích nghi với động vật có vú khác ngoài con người hay chưa.

Ông cảnh báo, khi động vật bị nhiễm nhiều loại virus cùng lúc, vật liệu di truyền của chúng có thể “trộn lẫn” trong quá trình nhân lên, tạo ra các virus mới có khả năng lây sang người. Các chuyên gia đã phát hiện vật liệu di truyền của H9N2 trong một số virus gây các đợt bùng phát cúm gia cầm ở người trước đây, làm dấy lên lo ngại về khả năng tái tổ hợp gen giữa các chủng virus.

Dưới góc độ sức khoẻ cộng đồng, theo các chuyên gia, nếu H9N2 biến đổi thêm để lây truyền hiệu quả giữa người với người, có thể xảy ra đợt dịch lớn. Việc chủng virus không gây triệu chứng rõ ràng hoặc nhẹ sẽ khiến việc phát hiện và cách ly trễ, nguy cơ lan truyền âm thầm cao hơn. Hệ thống y tế và dịch tễ có thể bị bất ngờ nếu chủng mới xuất hiện với đặc tính nặng hơn, dễ lây hơn – dẫn đến căng thẳng về điều trị, kiểm soát và bảo vệ cộng đồng.