Cấm toàn diện thuốc lá mới để bảo vệ sức khỏe cộng đồng

Hơn 100.000 người tử vong mỗi năm do thuốc lá

Tại Hội thảo góp ý dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá khu vực phía Bắc diễn ra ngày 6/7 tại Hà Nội, GS.TS Trần Văn Thuấn, Thứ trưởng Bộ Y tế, Chủ tịch Hội đồng Y khoa Quốc gia, cho biết thuốc lá vẫn là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây bệnh tim mạch, ung thư, bệnh hô hấp mạn tính và tử vong sớm.

Theo Thứ trưởng, mỗi năm Việt Nam có hơn 100.000 người tử vong do các bệnh liên quan đến thuốc lá. Đáng lưu ý, không ít trường hợp là những người không hút thuốc nhưng vẫn bị ảnh hưởng bởi khói thuốc thụ động trong môi trường sống và nơi làm việc.

Nhấn mạnh tác động nghiêm trọng của thuốc lá đối với sức khỏe cộng đồng, Thứ trưởng Trần Văn Thuấn cho rằng những con số này không chỉ phản ánh gánh nặng bệnh tật mà còn kéo theo hệ lụy lớn về kinh tế - xã hội, làm gia tăng chi phí y tế, giảm năng suất lao động và ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống của người dân.

Theo lãnh đạo Bộ Y tế, việc sửa đổi Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá không chỉ nhằm hoàn thiện hành lang pháp lý mà còn hướng tới xây dựng một cơ chế đủ mạnh để bảo vệ sức khỏe nhân dân, đặc biệt là trẻ em, thanh thiếu niên trước sự xuất hiện ngày càng đa dạng của các sản phẩm thuốc lá và nicotine thế hệ mới.

Lo ngại sản phẩm nicotine mới nhắm vào giới trẻ

Tại hội thảo, Bà Nguyễn Việt Hà - Viện Chiến lược và Chính sách y tế (Bộ Y tế) cho biết Việt Nam hiện vẫn nằm trong nhóm 15 quốc gia có tỷ lệ nam giới sử dụng thuốc lá cao nhất thế giới. Mặc dù tỷ lệ hút thuốc ở trẻ em và thanh thiếu niên những năm gần đây được duy trì ở mức thấp, song sự xuất hiện của thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và các sản phẩm nicotine mới đang đặt ra nhiều thách thức đối với công tác phòng, chống tác hại của thuốc lá.

Theo các chuyên gia, trước khi Quốc hội ban hành Nghị quyết số 173 về cấm thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng, tỷ lệ sử dụng thuốc lá điện tử trong thanh thiếu niên có xu hướng tăng nhanh. Đáng chú ý, gần một nửa số người sử dụng thuốc lá điện tử là những người chưa từng hút thuốc lá truyền thống.

Bộ Y tế cảnh báo, khi thuốc lá điếu ngày càng được kiểm soát chặt chẽ, thị trường đang xuất hiện nhiều sản phẩm nicotine mới như túi ngậm nicotine, sản phẩm nicotine dạng hít... Đây đều là những sản phẩm có thiết kế nhỏ gọn, bao bì bắt mắt, nhiều hương vị trái cây, bạc hà, dễ tạo cảm giác "ít độc hại" và thu hút giới trẻ.

Theo phân tích của các chuyên gia, ngoài nguy cơ gây nghiện nicotine, các sản phẩm này còn có thể gây tổn thương niêm mạc miệng, ảnh hưởng hệ tim mạch, đồng thời các phụ gia, chất làm mát và acid hữu cơ có khả năng làm tăng hấp thu nicotine, khiến người sử dụng dễ lệ thuộc hơn, đặc biệt là thanh thiếu niên.

Kinh nghiệm quốc tế cũng cho thấy các sản phẩm nicotine thế hệ mới đang trở thành xu hướng phổ biến trong giới trẻ nếu không được kiểm soát chặt chẽ. Khi thị trường phát triển theo hướng chính thức, giá thành giảm và việc tiếp cận trở nên dễ dàng hơn, nguy cơ gia tăng tỷ lệ sử dụng trong thanh thiếu niên sẽ ngày càng lớn.

Các chuyên gia nhận định, nếu chỉ cấm kinh doanh mà không cấm sử dụng, nhu cầu tiêu dùng vẫn tồn tại, tạo điều kiện cho thị trường phi chính thức và hoạt động buôn lậu phát triển. Trong khi đó, phương án cấm toàn diện được đánh giá có hiệu quả cao hơn trong việc giảm nguồn cung nicotine, hạn chế người trẻ bắt đầu sử dụng và giảm gánh nặng bệnh tật trong tương lai.

Đề xuất cấm toàn diện thuốc lá mới và siết quản lý điểm bán

Theo TS.BS Nguyễn Trọng Khoa, Phó Cục trưởng Cục Quản lý Khám, chữa bệnh (Bộ Y tế), sau hơn 13 năm thi hành Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, nhiều loại sản phẩm mới cùng các hình thức kinh doanh trên môi trường số đã xuất hiện, trong khi quy định pháp luật hiện hành chưa theo kịp thực tiễn.

Để khắc phục khoảng trống pháp lý, Bộ Y tế đề xuất hai nhóm chính sách trọng tâm trong dự thảo Luật sửa đổi.

Thứ nhất, cấm toàn diện việc sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, vận chuyển, quảng cáo, khuyến mại, tài trợ, tàng trữ và sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng cùng các sản phẩm thuốc lá mới khác dưới mọi hình thức.

Thứ hai, cấm các cơ sở bán buôn, bán lẻ trưng bày thuốc lá tại điểm bán nhằm giảm khả năng tiếp cận và tác động quảng bá đối với người tiêu dùng, nhất là thanh thiếu niên.

Dự thảo cũng bổ sung nhiều quy định nhằm tăng cường kiểm soát hoạt động kinh doanh thuốc lá. Theo đó, các cơ sở bán lẻ thuốc lá phải có giấy phép hoạt động và niêm yết biển thông báo không bán thuốc lá cho người dưới 18 tuổi. Trong trường hợp nghi ngờ người mua chưa đủ tuổi, người bán phải kiểm tra thông tin thông qua căn cước công dân gắn chip hoặc ứng dụng định danh điện tử VNeID.

Bên cạnh đó, Bộ Y tế đề xuất cấm bán thuốc lá trên môi trường mạng, qua máy bán hàng tự động và bổ sung quy định cho phép sử dụng các phương tiện, thiết bị kỹ thuật để phát hiện, xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực phòng, chống tác hại của thuốc lá.

Đáng chú ý, dự thảo cũng làm rõ khái niệm các loại thuốc lá mới, trong đó bao gồm thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, túi ngậm nicotine, sản phẩm nicotine dạng hít, shisha và các sản phẩm chứa nicotine khác, trừ các sản phẩm được cấp phép sử dụng trong điều trị hoặc hỗ trợ cai nghiện thuốc lá.

Theo Bộ Y tế, việc hoàn thiện các quy định pháp luật lần này nhằm tạo cơ sở pháp lý đồng bộ để thực hiện hiệu quả Nghị quyết số 173/2024 của Quốc hội, đồng thời tăng cường bảo vệ sức khỏe cộng đồng, nhất là thế hệ trẻ trước nguy cơ lệ thuộc nicotine và những tác hại lâu dài do các sản phẩm thuốc lá thế hệ mới gây ra.