Giải pháp căn cơ để nâng cao chất lượng nhân lực giáo dục

Thông tin được đề cập tại Buổi thảo luận Tổ diễn ra ngày 25/11 tại Quốc hội.

Tại buổi Thảo luận, các đại biểu đã tập trung xung quanh nhiều vấn đề then chốt về việc xây dựng chương trình Mục tiêu quốc gia theo hướng hiện đại hóa, nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo giai đoạn 2026-2035.

Các đại biểu đánh giá cao chủ trương đầu tư chương trình Mục tiêu quốc gia với các mục tiêu phù hợp, khả thi và có thể tạo ra nguồn lực mới cho giáo dục. Tuy nhiên, đại biểu Trần Văn Lâm (Đoàn ĐBQH tỉnh Bắc Ninh) vẫn băn khoăn về tổng mức vốn 22 tỷ USD trong 10 năm. Theo đại biểu cần làm rõ khoản này có tách khỏi hay nằm trong mức 20% chi ngân sách nhà nước hằng năm dành cho giáo dục. Đại biểu cho biết nếu không tách bạch rõ, chương trình có nguy cơ chỉ là “đổi tên nguồn lực” thay vì "tạo thêm động lực", trong khi mục tiêu cần hướng đến sự đột phá thực sự.

Các đại biểu khác cũng chung quan điểm rằng việc xã hội hóa giáo dục là xu hướng tất yếu. Theo Đại biểu Đinh Ngọc Minh (Đoàn ĐBQH tỉnh Cà Mau), cần đặt ra mục tiêu rõ ràng về tỷ lệ đào tạo do khu vực tư nhân đảm nhiệm, từ đó thiết kế các chính sách tương ứng. Đại biểu nhấn mạnh trường tư nhiều nơi đang chứng minh hiệu quả cạnh tranh, chất lượng đào tạo và nếu được hỗ trợ đúng mức sẽ góp phần giảm áp lực ngân sách nhà nước. Bên cạnh đó, đại biểu đề nghị quy hoạch lại mạng lưới đại học trên cả nước, tránh dồn quá nhiều trường vào Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh. Vì phân bổ hợp lý sẽ giúp giảm tải hạ tầng, giúp người học tiếp cận điều kiện học tập tốt hơn và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội địa phương.

Về giáo dục đại học và sau đại học, nhiều đại biểu lại bày tỏ ý kiến lo ngại về chất lượng. Đại biểu Nguyễn Quốc Hận (Đoàn ĐBQH tỉnh Cà Mau) chỉ rõ tình trạng "đầu vào" đại học quá dễ dãi, tuyển sinh bằng học bạ tràn lan, dẫn đến sinh viên tốt nghiệp không tìm được việc làm do không đủ năng lực đáp ứng nhu cầu tuyển dụng. Việc đào tạo tiến sĩ thời gian qua cũng đang bộc lộ nhiều bất cập, thậm chí có tình trạng “tiến sĩ không làm nổi việc”, làm giảm uy tín hệ thống giáo dục. Do đó, đề nghị chương trình Mục tiêu quốc gia hiện đại hóa, nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo giai đoạn 2026-2035 phải đưa ra giải pháp siết chặt chất lượng đào tạo, kiểm soát chỉ tiêu và nâng cao chuẩn của giáo viên, giảng viên ở bậc đại học và sau đại học.

Đại biểu Nguyễn Quốc Hận cũng nhấn mạnh rằng chương trình hiện quá nghiêng về khu vực công, trong khi khu vực tư nhân đã và đang đóng góp quan trọng – đặc biệt ở mầm non, đào tạo nghề và giáo dục đại học. Vì vậy, đề nghị nghiên cứu bổ sung các chính sách hỗ trợ trường tư cả về cơ sở vật chất và hỗ trợ học phí cho học sinh, bảo đảm bình đẳng và khuyến khích xã hội hóa.

Bên cạnh các vấn đề kể trên, các đại biểu cũng dành nhiều thời gian quan tâm tới các vấn đề giáo dục nhân cách, đạo đức, kỹ năng sống và giáo dục giới tính. Nhiều đại biểu lo ngại về thực trạng học sinh thiếu tự lập, bạo lực học đường gia tăng, giá trị tôn sư trọng đạo bị phai nhạt. Trong bối cảnh đó, các đại biểu cho rằng, chương trình giáo dục cần tích hợp mạnh mẽ nội dung về kỹ năng sống (từ kỹ năng tự chăm sóc bản thân đến kỹ năng ứng xử xã hội) để chuẩn bị cho học sinh khả năng thích nghi trong môi trường sống độc lập. Đồng thời đề xuất tăng cường giáo dục giới tính một cách khoa học, phù hợp bối cảnh hiện nay.

Để đổi mới thực chất, giáo dục phổ thông cần chuyển mạnh từ truyền thụ kiến thức sang phát triển tư duy và năng lực. Chương trình đặt mục tiêu đến năm 2035 mới đạt 30% trường có phòng học thông minh là quá chậm và chưa đủ sức tạo ra đột phá. Do đó, đại biểu đề nghị tăng đầu tư đồng bộ về thiết bị, công nghệ, phương pháp giảng dạy và đào tạo giáo viên để tạo nền tảng cho đổi mới chương trình, sách giáo khoa và phương pháp học tập.

Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Nguyễn Hòa Bình ghi nhận các ý kiến của đại biểu đã Góp ý vào chủ trương đầu tư chương trình Mục tiêu quốc gia hiện đại hóa, nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo giai đoạn 2026-2035. Phó Thủ tướng nhấn mạnh, Bộ Chính trị yêu cầu khắc phục triệt để tình trạng “chủ trương đúng nhưng triển khai chậm, không đi vào cuộc sống”. Hai chương trình MTQG về giáo dục lần này phải giải quyết các điểm nghẽn lớn nhất: Chất lượng giáo dục đại học còn thấp, đào tạo không gắn thực tiễn, và hệ thống đại học thiếu chuẩn quốc tế.

Theo Phó Thủ tướng, cần xây dựng bộ tiêu chí chuẩn quốc tế cho trường đại học, trường nào không đạt sẽ tự sắp xếp, sáp nhập hoặc giải thể. Đây là giải pháp căn cơ để nâng cao chất lượng nhân lực, đáp ứng 3 đột phá chiến lược mà đất nước đang hướng tới.

Phó Thủ tướng cũng bày tỏ thống nhất cao về tính cấp thiết của chương trình, đồng thời nhấn mạnh những ý kiến của các đại biểu Quốc hội đoàn ĐBQH tỉnh Cà Mau và đoàn ĐBQH tỉnh Bắc Ninh là cơ sở quan trọng để hoàn thiện chương trình Mục tiêu quốc gia giáo dục giai đoạn 2026–2035, bảo đảm tính khả thi và tạo đột phá thực sự cho nền giáo dục nước nhà.