Hà Nội, Bắc Ninh siết bếp ăn tập thể sau vụ 300 tấn lợn bẩn, các nơi khác thì sao?

Phản ứng nhanh nhưng chưa đủ: Khi “sự cố” không còn là cá biệt

Việc Hà Nội và Bắc Ninh khẩn trương tổ chức kiểm tra diện rộng các bếp ăn tập thể – từ trường học, khu công nghiệp đến bệnh viện sau vụ 300 tấn lợn bẩn bị phát hiện là động thái cần thiết, nhưng cũng cho thấy sức ép quản lý đang ở mức báo động. Khi cơ quan trung ương đồng loạt siết kiểm tra đột xuất, điều đó đồng nghĩa với việc những rủi ro về an toàn thực phẩm không còn nằm ở diện cảnh báo, mà đã bước sang giai đoạn phải xử lý bằng các biện pháp mạnh.

Thực tế thời gian qua đã cho thấy một chuỗi sự cố có tính lặp đi lặp lại rất đáng lo ngại. Tại Khánh Hòa, hàng trăm học sinh phải nhập viện sau bữa ăn bán trú; ở Bắc Giang, nhiều công nhân trong khu công nghiệp xuất hiện triệu chứng ngộ độc sau bữa ăn ca; còn tại TP. Hồ Chí Minh, các vụ việc liên quan đến bếp ăn trường học, đặc biệt ở bậc mầm non, vẫn liên tiếp được ghi nhận. Những sự kiện này không còn là những “điểm nóng” đơn lẻ, mà đang hình thành một chuỗi sự cố kéo dài, trải rộng từ trường học đến nhà máy, từ những đô thị lớn cho đến các địa phương.

Cho ý kiến về vấn đề này, PGS.TS. Nguyễn Duy Thịnh nhận định, chuỗi vụ việc liên tiếp xảy ra tại nhiều địa phương như trong thời gian vừa qua sẽ không còn là những “tai nạn” cá biệt. Theo ông, đây là biểu hiện rõ của lỗ hổng mang tính hệ thống trong kiểm soát nguồn thực phẩm, quy trình chế biến và cơ chế giám sát bếp ăn tập thể. “Khi sự cố lặp lại với cùng một kịch bản, thì vấn đề nằm ở khâu quản lý, chứ không phải ở yếu tố ngẫu nhiên”, ông nhấn mạnh.

Ở góc độ xã hội, niềm tin của người dân đối với bữa ăn tập thể đang bị xói mòn. Nhiều phụ huynh cho biết họ gần như không có thông tin về nguồn gốc thực phẩm hay quy trình kiểm soát trong bếp ăn trường học, mọi thứ chủ yếu dựa vào sự tin tưởng đối với nhà trường. Chỉ đến khi xảy ra sự cố, toàn bộ quy trình mới được kiểm tra, nhưng khi đó rủi ro đã trở thành hậu quả.

Đáng chú ý, tại các diễn đàn Quốc hội Khoá XV, nhiều đại biểu Quốc hội cũng đã lên tiếng về thực trạng này. Đại biểu Quốc hội Phạm Khánh Phong Lan từng nhiều lần lên tiếng tại nghị trường về tình trạng vi phạm an toàn thực phẩm đang diễn ra phổ biến và có xu hướng gia tăng, đặc biệt ở các bếp ăn tập thể – nơi phục vụ số lượng lớn học sinh, công nhân, người bệnh mỗi ngày. Theo bà, đây là khu vực tiềm ẩn rủi ro cao nhưng lại tồn tại nhiều kẽ hở trong kiểm soát, từ nguồn cung nguyên liệu, điều kiện chế biến đến cơ chế giám sát.

Cũng theo Đại biểu Quốc hội Phạm Khánh Phong Lan, nếu không siết chặt trách nhiệm quản lý và thiết lập cơ chế kiểm soát thực chất, minh bạch, thì các sự cố ngộ độc thực phẩm sẽ còn tiếp diễn, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng.

Những ý kiến từ chuyên gia, đại biểu và người dân cho thấy một điểm chung: các vụ ngộ độc thực phẩm không còn là hiện tượng riêng lẻ, mà đã phản ánh những bất cập kéo dài trong hệ thống quản lý.

Nhiều địa phương chưa đồng đều trong hành động

Mặc dù Hà Nội, Bắc Ninh và các cơ quan trung ương đã có những động thái quyết liệt nhằm siết chặt kiểm tra bếp ăn tập thể, nhưng thực tế triển khai cho thấy sự thiếu đồng bộ rõ rệt giữa các địa phương. Ở không ít nơi, phản ứng vẫn mang tính bị động, quy trình kiểm tra, giám sát chỉ được kích hoạt sau khi sự cố xảy ra, thay vì chủ động từ sớm.

Diễn biến tại các vụ ngộ độc thực phẩm thời gian qua đã cho thấy một quy luật lặp đi lặp lại: sự cố xảy ra, cơ quan chức năng vào cuộc kiểm tra, xử lý, rồi sau đó mọi việc dần lắng xuống. Tuy nhiên, khi các tác nhân gây rủi ro không được xử lý tận gốc, vòng lặp “ngộ độc – xử lý – tái diễn” tiếp tục quay trở lại, thậm chí còn với quy mô lớn hơn.

Phân tích về căn nguyên của các vụ ngộ độc thực phẩm thời gian gần đây, TS. Nguyễn Huy Nga - nguyên Cục trưởng Cục Y tế dự phòng (Bộ Y tế) cho rằng rủi ro thường không bắt đầu từ khâu chế biến tại bếp ăn, mà đã hình thành từ trước đó, ngay trong chuỗi cung ứng thực phẩm. Theo ông, nguyên liệu đầu vào nếu không được kiểm soát chặt chẽ về nguồn gốc, điều kiện vận chuyển, bảo quản thì nguy cơ nhiễm vi sinh, tồn dư hóa chất hoặc hư hỏng đã tồn tại sẵn trước khi đưa vào bếp.

Trong bối cảnh đó, bếp ăn tập thể thực chất chỉ là “điểm cuối” của chuỗi cung ứng – nơi các vấn đề bị phơi bày khi thực phẩm được chế biến và sử dụng với số lượng lớn. Vì vậy, nếu công tác quản lý chỉ tập trung vào kiểm tra khâu chế biến mà bỏ qua kiểm soát từ nguồn cung, thì việc phòng ngừa sẽ không hiệu quả, còn nguy cơ xảy ra sự cố vẫn tiếp tục âm ỉ và có thể bùng phát bất cứ lúc nào.

 

Ở góc độ người lao động, những bất cập trong quản lý an toàn thực phẩm tại bếp ăn tập thể bộc lộ rõ hơn bao giờ hết. Anh Trần Văn Nam, công nhân tại một khu công nghiệp ở Bắc Giang, cho biết phần lớn công nhân hiện nay phụ thuộc hoàn toàn vào suất ăn ca do doanh nghiệp hoặc đơn vị cung cấp suất ăn tổ chức. Việc lựa chọn gần như không tồn tại, bởi điều kiện thời gian, thu nhập và đặc thù ca kíp khiến họ không có phương án thay thế. Khi chất lượng bữa ăn có vấn đề, tiếng nói của họ dễ bị bỏ qua, trong khi rủi ro lại trực tiếp ảnh hưởng đến sức khỏe."

Những phân tích từ chuyên gia và phản ánh từ thực tế cho thấy, lỗ hổng không chỉ nằm ở khâu kiểm tra, mà còn ở cơ chế phân công trách nhiệm và giám sát thực thi. Khi trách nhiệm chưa được quy định rõ ràng, việc kiểm soát dễ rơi vào hình thức, còn nguy cơ mất an toàn thực phẩm vẫn tiếp tục tồn tại và lặp lại.

Cần một chiến lược quốc gia: Không thể “đợi có vụ việc mới hành động”

Vụ việc gần 300 tấn thịt lợn “bẩn” bị phát hiện, cùng hàng loạt ca ngộ độc tại bếp ăn tập thể thời gian qua đã không còn là những sự cố mang tính rời rạc. Từ thực tiễn này, yêu cầu đặt ra không chỉ dừng ở việc xử lý từng vụ việc cụ thể, mà là cần phải khẩn cấp xây dựng một chiến lược quản lý an toàn thực phẩm ở tầm quốc gia, với cách tiếp cận đồng bộ và chủ động hơn.

Các chuyên gia cho rằng, điểm cốt lõi là phải chuyển từ tư duy “xử lý hậu quả” sang “phòng ngừa rủi ro”. Điều này đồng nghĩa với việc kiểm tra không thể chỉ diễn ra theo đợt hay sau sự cố, mà cần được duy trì thường xuyên, gắn với hệ thống truy xuất nguồn gốc minh bạch và cơ sở dữ liệu liên thông, đủ khả năng giám sát toàn bộ chuỗi cung ứng thực phẩm. PGS.TS Nguyễn Duy Thịnh - Chuyên gia Viện Công nghệ Sinh học và Công nghệ Thực phẩm, Đại học Bách khoa Hà Nội cho rằng, nếu mỗi địa phương tiếp tục triển khai theo cách riêng lẻ, thiếu một hệ thống giám sát thống nhất, thì hiệu quả kiểm soát sẽ bị phân tán và khó đạt được mục tiêu thực chất.

Ở góc độ lập pháp, nhiều đại biểu Quốc hội cho rằng cần sớm hoàn thiện khung pháp lý về an toàn thực phẩm theo hướng tăng chế tài và bảo đảm tính răn đe thực chất. Đại biểu Quốc hội Phạm Văn Hòa nhấn mạnh, với các hành vi vi phạm nghiêm trọng, đặc biệt gây ngộ độc tập thể hoặc ảnh hưởng lớn đến sức khỏe cộng đồng, cần xem xét truy cứu trách nhiệm hình sự thay vì chỉ dừng ở xử phạt hành chính. Theo ông, nếu không thay đổi cách tiếp cận, tình trạng “phạt cho tồn tại” sẽ tiếp tục kéo dài, làm suy giảm hiệu lực pháp luật và khiến công tác quản lý khó đạt hiệu quả bền vững.

Vụ thịt "bất thường” ở Trường Mầm non Hòa Bình: Khi phụ huynh tự “cứu” con mình

Thịt lợn "bẩn" vào trường học: Ăn cũng khổ, nhịn cũng "chết"

Hà Nội: Triệt phá đường dây đưa thịt lợn bệnh vào bếp ăn trường học