Những chuyển biến đầu tiên sau gần một tháng Việt Nam chính thức vận hành sàn giao dịch cacrbon

Bước ngoặt từ cơ chế quản lý sang cơ chế thị trường

Ngày 29/6/2026, đánh dấu lần đầu tiên Việt Nam chính thức đưa sàn giao dịch carbon vào vận hành, khép lại nhiều năm chuẩn bị về hành lang pháp lý, hạ tầng kỹ thuật và cơ chế quản lý. Đây không chỉ là sự ra đời của một thị trường mới, mà còn là bước chuyển trong tư duy điều hành: từ quản lý phát thải chủ yếu bằng mệnh lệnh hành chính sang sử dụng công cụ thị trường để phân bổ nguồn lực và khuyến khích giảm phát thải.

Theo cơ chế này, các cơ sở phát thải thuộc diện quản lý được cấp hạn ngạch phát thải khí nhà kính. Doanh nghiệp phát thải vượt hạn ngạch phải mua thêm hạn ngạch hoặc tín chỉ carbon trên thị trường, trong khi các đơn vị giảm phát thải hiệu quả có thể bán phần hạn ngạch dư thừa để tạo nguồn thu. Phát thải vì thế không còn chỉ là vấn đề môi trường mà đã trở thành một yếu tố kinh tế, có giá trị và chi phí cụ thể.

Đây được xem là nền tảng quan trọng để Việt Nam hình thành cơ chế định giá carbon trong nước, từng bước tiệm cận với các mô hình đang được nhiều quốc gia áp dụng.

Chuyển động đầu tiên từ cộng đồng doanh nghiệp

Sau gần một tháng vận hành, thị trường carbon chưa ghi nhận những giao dịch quy mô lớn. Tuy nhiên, điều đáng chú ý là sự thay đổi trong cách tiếp cận của doanh nghiệp đối với bài toán phát thải.

Nhiều doanh nghiệp trong các lĩnh vực có lượng phát thải cao như điện, xi măng, thép, hóa chất, vật liệu xây dựng và sản xuất công nghiệp đã bắt đầu rà soát hệ thống kiểm kê khí nhà kính, hoàn thiện dữ liệu phát thải và xây dựng kế hoạch cắt giảm lượng phát thải trong trung và dài hạn.

Nếu như trước đây, việc kiểm kê khí nhà kính chủ yếu nhằm đáp ứng yêu cầu quản lý nhà nước thì nay doanh nghiệp đã phải tính đến chi phí carbon như một yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả sản xuất, lợi nhuận và năng lực cạnh tranh.

Theo các chuyên gia, sự thay đổi về tư duy này có ý nghĩa lớn hơn nhiều so với giá trị giao dịch trong giai đoạn đầu, bởi thị trường carbon chỉ có thể phát triển bền vững khi doanh nghiệp coi giảm phát thải là một phần trong chiến lược kinh doanh.

Định giá carbon – tín hiệu mới của nền kinh tế

Một trong những ý nghĩa quan trọng nhất của việc đưa sàn giao dịch carbon vào hoạt động là từng bước hình thành giá carbon theo cơ chế thị trường.

Trong giai đoạn đầu, mức giá và thanh khoản chưa phản ánh đầy đủ cung – cầu. Tuy nhiên, ngay cả khi quy mô giao dịch còn hạn chế, sự xuất hiện của tín hiệu giá carbon đã giúp doanh nghiệp bắt đầu lượng hóa chi phí phát thải, từ đó có cơ sở để lựa chọn công nghệ, đầu tư đổi mới thiết bị và cải thiện hiệu quả sử dụng năng lượng.

Về lâu dài, giá carbon sẽ đóng vai trò như một "la bàn" định hướng dòng vốn đầu tư vào các ngành, dự án và công nghệ phát thải thấp, đồng thời tạo sức ép để các doanh nghiệp có cường độ phát thải cao đẩy nhanh quá trình chuyển đổi xanh.

Sàn giao dịch carbon không chỉ thúc đẩy kinh tế mà còn là giải pháp dài hạn bảo vệ môi trường xanh, vì sức khỏe cộng đồng trong tương lai.

Đòn bẩy cho năng lực cạnh tranh

Việc hình thành thị trường carbon trong nước cũng diễn ra trong bối cảnh thương mại toàn cầu đang thay đổi nhanh chóng.

Các thị trường xuất khẩu lớn ngày càng siết chặt các tiêu chuẩn môi trường, yêu cầu minh bạch lượng phát thải trong chuỗi sản xuất và áp dụng các công cụ định giá carbon. Điều này buộc doanh nghiệp Việt Nam phải thích ứng nếu muốn duy trì lợi thế cạnh tranh.

Sàn giao dịch carbon được kỳ vọng sẽ giúp doanh nghiệp từng bước làm quen với cơ chế giao dịch phát thải, nâng cao năng lực quản trị carbon, đáp ứng yêu cầu của đối tác quốc tế và mở rộng khả năng tiếp cận các nguồn tài chính xanh.

Ở góc độ vĩ mô, đây cũng là điều kiện để Việt Nam nâng cao uy tín trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế, đồng thời khẳng định quyết tâm thực hiện các cam kết về ứng phó với biến đổi khí hậu.

Những thách thức cần vượt qua

Dù đã có bước khởi đầu thuận lợi, thị trường carbon của Việt Nam vẫn đang đứng trước không ít thách thức.

Thanh khoản còn thấp, số lượng doanh nghiệp tham gia giao dịch chưa nhiều và phần lớn vẫn trong giai đoạn làm quen với quy trình vận hành. Hệ thống đo đạc, báo cáo và thẩm định phát thải (MRV) cần tiếp tục được hoàn thiện để bảo đảm tính minh bạch và độ tin cậy của dữ liệu.

Bên cạnh đó, việc phát triển nguồn cung tín chỉ carbon chất lượng cao từ các lĩnh vực như lâm nghiệp, năng lượng tái tạo, nông nghiệp và xử lý chất thải sẽ là yếu tố quyết định khả năng mở rộng quy mô thị trường trong những năm tới.

Các chuyên gia cũng cho rằng cần tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý, tăng cường đào tạo nguồn nhân lực, hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực quản trị carbon và xây dựng hệ thống thông tin thị trường đồng bộ nhằm tạo nền tảng cho thị trường vận hành hiệu quả.

Khởi đầu của một hành trình dài

Một tháng là khoảng thời gian quá ngắn để đánh giá đầy đủ hiệu quả của một thị trường hoàn toàn mới. Tuy nhiên, những tín hiệu ban đầu cho thấy sàn giao dịch carbon đã bắt đầu tạo ra sự thay đổi trong cách thức quản lý phát thải cũng như trong nhận thức của cộng đồng doanh nghiệp.

Quan trọng hơn, Việt Nam đã chính thức đặt nền móng cho việc sử dụng cơ chế thị trường để thúc đẩy giảm phát thải, thay vì chỉ dựa vào các biện pháp hành chính như trước đây.

Trong thời gian tới, khi phạm vi áp dụng được mở rộng, cơ sở dữ liệu hoàn thiện hơn và số lượng doanh nghiệp tham gia ngày càng tăng, sàn giao dịch carbon được kỳ vọng sẽ trở thành một trong những trụ cột của nền kinh tế xanh. Không chỉ góp phần thực hiện mục tiêu phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050, thị trường này còn tạo động lực đổi mới công nghệ, nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp và thúc đẩy tăng trưởng bền vững trong bối cảnh kinh tế toàn cầu đang chuyển dịch mạnh mẽ sang mô hình phát triển carbon thấp.