Những "đống chất thải xám" giữa lòng dân cư

Phóng viên

14/10/2025 15:52

Giữa lòng các khu dân cư ở Ninh Bình, những trạm bê tông thương phẩm vẫn tồn tại nhiều năm nay, những bãi phế thải từ hoạt động sản xuất bê tông vẫn âm thầm lớn lên mỗi ngày. Bụi xi măng phủ trắng ruộng đồng, nước thải rò rỉ xuống sông hồ, còn người dân thì mòn mỏi kêu cứu. Phía sau đó là hàng loạt sai phạm môi trường vừa bị cơ quan công an phanh phui – hé lộ những “dòng chất thải xám” len lỏi giữa khoảng trống giám sát của chính quyền cơ sở.

Người dân kêu cứu giữa những “bãi thải sống”

Từ phản ánh của người dân về tình trạng ô nhiễm, Ngày 24/9, Tạp chí Sức khỏe Cộng đồng ghi nhận tại khu vực bãi bờ đê ven sông thuộc tổ dân phố Kim Thượng, phường Phù Vân ( tỉnh Ninh Bình). Tại đây, chúng tôi đã ghi nhận một bãi thải lớn, được cho là phế thải phát sinh từ quá trình sản xuất bê tông thương phẩm.

z7046451177737-7fdd9fec26e648cc875ad869ceb3227f — Theo người dân bãi thải đã tập kết từ lâu, mặc dù đã kiến nghị đến UBND phường Phù Vân nhưng vẫn chưa được xử lý dứt điểm

Theo người dân, bãi phế thải này thường xuyên có những chiếc xe tải chở bê tông phế thải vẫn nối đuôi nhau ra vào khu bờ đê, tập kết ở đây gây ảnh hưởng đến môi trường và người dân. Tiếng máy xúc và tiếng va đập của bê tông vỡ xen lẫn bụi trắng phủ kín không gian. Dòng nước đục từ bãi thải chảy thẳng xuống sông, để lại vệt bùn xám đậm màu xi măng.

“Phế thải này không có mùi khó chịu như rác thải sinh hoạt nên ban đầu chúng tôi không nghĩ là độc hại. Nhưng khi mưa xuống, nước xi măng chảy vào ruộng, cây cối héo úa, đất khô cứng, chúng tôi mới nhận ra mức độ ảnh hưởng.” ông Nguyễn Văn Sơn, người dân sống gần khu vực bãi thải, kể lại.

Cách đó không xa, tại phường Duy Hà, thôn Ngọc Động, tình trạng tương tự tái diễn. Những bãi chất thải từ trạm trộn bê tông chất đống ngay cạnh khu dân cư. Người dân cho biết họ đã nhiều lần phản ánh nhưng chưa thấy cơ quan nào đến xử lý dứt điểm.

Bãi đất phế thải tại thôn Ngọc Động, phường Duy Hà, Ninh Bình — Bãi đất phế thải tại thôn Ngọc Động, phường Duy Hà, tỉnh Ninh Bình

“Chúng tôi mong cơ quan chức năng sớm kiểm tra, xử lý dứt điểm, không để các trạm trộn tiếp tục đổ trộm gây ô nhiễm. Môi trường bị hủy hoại thì thiệt hại đầu tiên là sức khỏe của chính người dân chúng tôi,” một người dân ở phường Duy Hà cho biết.

Không chỉ riêng Phù Vân hay Duy Hà, trên địa bàn tỉnh Ninh Bình, hiện tượng đổ trộm phế thải bê tông đang diễn ra công khai, để lại những “bãi thải sống” tồn tại giữa lòng dân cư. Câu hỏi đặt ra là vì sao những hoạt động vi phạm môi trường như vậy vẫn có thể tồn tại trong thời gian dài mà không bị phát hiện, xử lý kịp thời.

Khi chất thải bê tông trở thành “độc dược” môi trường

Trước tình trạng đổ trộm phế thải ra môi trường có chiều hướng diễn biến phức tạp, gây ảnh hưởng đến môi trường và đời sống của người dân. Công tan tỉnh Ninh Bình đã lập chuyên án đặc biệt. Kết quả, tháng 8/2025, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Ninh Bình đã khởi tố hai giám đốc doanh nghiệp sản xuất bê tông thương phẩm vì hành vi “Gây ô nhiễm môi trường”. Một trong số đó là Đỗ Thành An, Giám đốc Công ty Cổ phần sản xuất bê tông Việt Nhật. Chỉ trong vòng một năm, từ tháng 9/2024 đến tháng 8/2025, ông này đã chỉ đạo đổ trái phép hơn 147 tấn chất thải rắn phát sinh từ quá trình sản xuất bê tông thương phẩm ra môi trường.

Hiện trường đổ chất thải trái phép của Công ty Việt Nhật. — Hiện trường đổ chất thải trái phép của Công ty Việt Nhật

Trước đó, Bùi Thanh Xuân, Giám đốc Công ty TNHH Đầu tư phát triển Xuân Khánh, cũng bị khởi tố với hành vi tương tự. Từ năm 2023 đến nay, doanh nghiệp này đã cho thu gom và đổ ra môi trường gần 17,7 triệu kg chất thải bê tông tại khu đất nông nghiệp phía sau Trạm trộn bê tông Thanh Xuân (xã Gia Lâm, huyện Nho Quan). Kết luận giám định của Viện Khoa học hình sự – Bộ Công an cho thấy đây là chất thải rắn thông thường, nhưng hành vi xả thải không qua xử lý, không đúng vị trí được phép vẫn là vi phạm pháp luật hình sự, gây hậu quả nghiêm trọng cho môi trường và sức khỏe cộng đồng.

Hiện trường đổ chất thải trái phép khu vực Trạm trộn bê tông Thanh Xuân ( Ảnh: CA Ninh Bình)

Theo các chuyên gia môi trường, chất thải bê tông không chỉ là đất, cát hay bùn rửa trạm trộn như nhiều người lầm tưởng. Trong đó chứa xi măng, phụ gia hóa học và kim loại nặng – những hợp chất khi thải trực tiếp ra môi trường sẽ làm thay đổi cấu trúc đất, tiêu diệt vi sinh vật có lợi, khiến đất chai cứng và giảm năng suất cây trồng. Đặc biệt, nước rửa trạm trộn có độ kiềm cao, nếu thấm xuống đất hoặc chảy ra ao hồ, sông suối sẽ đầu độc nguồn nước, hủy hoại hệ sinh thái thủy sinh và gây ảnh hưởng lâu dài đến sức khỏe con người.

Thực tế ấy cho thấy, dù được xếp vào nhóm “chất thải rắn thông thường”, nhưng khi bị đổ trộm và không qua xử lý, bê tông phế thải đã trở thành một loại chất độc nguy hiểm, âm ỉ tàn phá môi trường Ninh Bình từng ngày.

Trách nhiệm giám sát của chính quyền cơ sở liệu có bị buông lỏng?

Các vụ khởi tố thể hiện sự kiên quyết của lực lượng công an trong việc đấu tranh với tội phạm môi trường, nhưng cũng khiến dư luận đặt câu hỏi: vì sao những bãi thải khổng lồ có thể tồn tại công khai giữa khu dân cư trong suốt thời gian dài mà chính quyền địa phương không phát hiện hoặc không xử lý kịp thời? Một cán bộ hưu trí ở phường Phù Vân chia sẻ: “Không thể có chuyện xe tải ra vào, máy xúc hoạt động ngày đêm mà địa phương không biết. Nếu có giám sát thực chất, làm sao để tình trạng này kéo dài cả tháng trời?”

Theo ghi nhận của phóng viên, nhiều trạm trộn bê tông tại Ninh Bình vẫn chưa có báo cáo đánh giá tác động môi trường (ĐTM) hoặc chỉ dừng lại ở “kế hoạch bảo vệ môi trường” hình thức. Việc đầu tư hệ thống xử lý nước thải, ép khô bùn và tuần hoàn nguyên liệu đòi hỏi chi phí lớn – và đó là lý do khiến một số doanh nghiệp chọn cách đổ trộm để tiết kiệm chi phí.

Từ những vụ việc nêu trên có thể thấy, nỗ lực của cơ quan công an mới chỉ là bước đầu trong chuỗi xử lý ô nhiễm. Muốn chấm dứt tình trạng này, cần sự vào cuộc quyết liệt hơn từ UBND các xã, phường - nơi trực tiếp quản lý địa bàn. Vai trò giám sát, kiểm tra và báo cáo của chính quyền cơ sở là chốt chặn quan trọng để ngăn chặn hành vi đổ thải trái phép. Bên cạnh đó, doanh nghiệp phải chịu trách nhiệm khắc phục, cải tạo môi trường sau vi phạm. Bởi nếu chỉ dừng ở việc xử phạt hành chính hay khởi tố hình sự mà không có biện pháp phục hồi đất, nước, và không cam kết xử lý triệt để chất thải, thì người chịu thiệt thòi cuối cùng vẫn là người dân - những người đang hít thở, canh tác và sinh sống ngay trên vùng đất bị ô nhiễm.

Các cơ quan chức năng đã thực hiện kiểm tra, xử lý, giám sát ra sao?

Doanh nghiệp gây ô nhiễm có cam kết khắc phục hậu quả, cải tạo môi trường như thế nào?

Những nội dung này sẽ được Tạp chí Sức khỏe Cộng đồng tiếp tục phân tích trong bài 2: “Trách nhiệm của cơ quan chính quyền địa phương – Lời hứa từ doanh nghiệp”, nhằm làm rõ trách nhiệm quản lý nhà nước và hướng đến giải pháp bảo vệ môi trường bền vững tại địa phương.