Tăng cường ứng dụng công nghệ truy xuất nguồn gốc sản phẩm, đảm bảo sức khoẻ người tiêu dùng

Vai trò của truy xuất nguồn gốc trong bảo vệ người tiêu dùng

Ngày 19/11, Diễn đàn Tương lai số Việt Nam 2025 với chủ đề "Phát triển, ứng dụng công nghệ chiến lược cho chuyển đổi số và truy xuất nguồn gốc - Đòn bẩy kiến tạo tương lai số cho Việt Nam hội nhập" đã diễn ra tại Hà Nội. Sự kiện do Báo Điện tử Tiếng nói Việt Nam phối hợp với Viện Công nghệ thông tin (Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam) tổ chức.

Phát biểu khai mạc diễn đàn, ông Phạm Mạnh Hùng - Phó Tổng Giám đốc Đài Tiếng nói Việt Nam nhấn mạnh rằng Nghị quyết 57-NQ/TW là “chìa khóa vàng” thúc đẩy xây dựng hạ tầng dữ liệu quốc gia, phát triển nền tảng số và AI “Make in Vietnam”, đồng thời hoàn thiện cơ chế, chính sách cho chuyển đổi số toàn diện. Trong bối cảnh đó, truy xuất nguồn gốc số giữ vai trò then chốt trong minh bạch chuỗi cung ứng, bảo vệ người tiêu dùng và nâng cao giá trị, sức cạnh tranh của sản phẩm Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Trong bối cảnh kinh tế số và thương mại toàn cầu phát triển mạnh mẽ, yêu cầu minh bạch thông tin sản phẩm đang trở thành điều kiện tiên quyết để bảo vệ sức khỏe cộng đồng và nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam. Việc ứng dụng các công nghệ chiến lược như RFID, IoT, Blockchain, dữ liệu lớn (Big Data) và trí tuệ nhân tạo (AI) đang mở ra bước tiến mới cho hệ thống truy xuất nguồn gốc hiện đại, góp phần xây dựng thị trường hàng hóa an toàn, tin cậy và bền vững.

Truy xuất nguồn gốc từ lâu đã là công cụ giúp người tiêu dùng kiểm chứng chất lượng, xuất xứ và quy trình sản xuất – lưu thông của hàng hóa. Trong lĩnh vực nông sản, thực phẩm, dược phẩm, thiết bị y tế… hệ thống truy xuất càng giữ vai trò trọng yếu, bởi các sản phẩm này liên quan trực tiếp đến sức khỏe và an toàn của mỗi gia đình.

Tuy nhiên, nhiều năm qua, tình trạng hàng giả – hàng nhái – hàng kém chất lượng vẫn còn diễn biến phức tạp. Sự thiếu minh bạch về thông tin, dữ liệu rời rạc, tiêu chuẩn chưa đồng nhất là rào cản lớn khiến người tiêu dùng khó tiếp cận thông tin chính xác, doanh nghiệp cũng khó xây dựng niềm tin bền vững.

Ứng dụng RFID và hệ thống cảm biến IoT giúp doanh nghiệp giám sát hành trình của sản phẩm từ nơi sản xuất đến tay người tiêu dùng. Các dữ liệu như nhiệt độ, độ ẩm, điều kiện vận chuyển hay thời gian lưu kho đều được theo dõi liên tục, đảm bảo sản phẩm tuân thủ quy chuẩn an toàn.

Công nghệ chuỗi khối cho phép mỗi khâu trong quá trình sản xuất – phân phối được ghi lại một cách minh bạch, không thể chỉnh sửa. Khi người tiêu dùng quét mã, toàn bộ lịch sử sản phẩm được hiển thị rõ ràng, giúp hạn chế gian lận, tăng cường niềm tin.

Nhờ khả năng phân tích dữ liệu lớn, hệ thống có thể phát hiện bất thường, cảnh báo sớm nguy cơ sai phạm, từ đó hỗ trợ cơ quan quản lý kiểm soát thị trường hiệu quả hơn. Với AI, các mô hình dự báo được ứng dụng để tối ưu vận hành, giảm thất thoát và tăng chất lượng dịch vụ.

Lợi ích trực tiếp đối với sức khỏe cộng đồng

Việc áp dụng công nghệ trong truy xuất nguồn gốc không chỉ phục vụ công tác quản lý nhà nước và hoạt động sản xuất – kinh doanh của doanh nghiệp, mà còn mang lại nhiều lợi ích thiết thực cho người dân. Công nghệ giúp ngăn chặn hiệu quả tình trạng hàng giả, hàng không rõ nguồn gốc khi người tiêu dùng có thể dễ dàng kiểm tra xuất xứ, thông tin sản phẩm, từ đó giảm nguy cơ sử dụng hàng kém chất lượng ảnh hưởng tới sức khỏe. Đồng thời, hệ thống dữ liệu minh bạch hỗ trợ cơ quan chức năng xử lý nhanh các vụ việc mất an toàn thực phẩm, thu hồi sản phẩm lỗi kịp thời, góp phần bảo đảm an toàn cho cộng đồng. Khi quá trình minh bạch hóa được chuẩn hóa, thương hiệu hàng hóa Việt Nam cũng được củng cố, tạo niềm tin cho người tiêu dùng trong nước và tăng sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

Tuy vậy, việc triển khai các công nghệ chiến lược trong truy xuất nguồn gốc vẫn đối mặt với nhiều khó khăn. Hạ tầng dữ liệu chưa đồng bộ và còn phân tán giữa các bộ, ngành và địa phương khiến việc kết nối, chia sẻ thông tin gặp hạn chế. Nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa chưa đủ nguồn lực về tài chính, nhân sự hay kỹ thuật để tiếp cận và ứng dụng công nghệ. Bên cạnh đó, hệ thống tiêu chuẩn, quy định về truy xuất nguồn gốc, chia sẻ và bảo mật dữ liệu vẫn đang trong quá trình hoàn thiện, đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ từ phía cơ quan quản lý, doanh nghiệp và các đơn vị liên quan.

Để giải quyết các thách thức trên, cần sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà quản lý, cộng đồng doanh nghiệp và các đơn vị nghiên cứu – công nghệ. Các giải pháp trọng tâm gồm hoàn thiện hành lang pháp lý, xây dựng cơ sở dữ liệu liên thông, hỗ trợ doanh nghiệp chuyển đổi số và nâng cao nhận thức cộng đồng về quyền được truy xuất nguồn gốc.

Ứng dụng công nghệ chiến lược trong chuyển đổi số và truy xuất nguồn gốc đang tạo ra bước đột phá cho công tác bảo đảm an toàn sản phẩm và sức khỏe cộng đồng. Khi hệ thống dữ liệu được chuẩn hóa, công nghệ được triển khai rộng rãi và niềm tin của người tiêu dùng được củng cố, Việt Nam sẽ từng bước hoàn thiện nền tảng cho một thị trường minh bạch, phát triển bền vững trong kỷ nguyên số.