Thực phẩm bẩn trong trường học: Khi lợi nhuận đánh mất lương tâm

Theo những báo cáo mới nhất từ Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế), các vụ ngộ độc tại bếp ăn tập thể trường học tuy không chiếm số lượng lớn nhất về số vụ nhưng luôn dẫn đầu về số người mắc trong một lần xảy ra. Minh chứng đau lòng nhất chính là vụ ngộ độc lịch sử tại trường ISchool Nha Trang vào cuối năm 2022, nơi hơn 600 học sinh phải nhập viện cấp cứu và một trường hợp tử vong do nhiễm khuẩn Salmonella. Không dừng lại ở đó, hàng loạt sự cố liên tiếp tại Điện Biên hay TP. Hồ Chí Minh trong năm 2023 đã khẳng định một thực tế phũ phàng: Thực phẩm bẩn vẫn đang quanh quẩn nơi trường học và chưa có dấu hiệu hạ nhiệt.

Thực trạng đáng lo ngại hiện nay nằm ở việc một bộ phận đơn vị cung cấp suất ăn đang sử dụng các chiêu trò gian dối để tối ưu hóa lợi nhuận. Thay vì nhập hàng từ các vùng nguyên liệu đạt chuẩn VietGAP hay GlobalGAP như trong hồ sơ thầu, nhiều doanh nghiệp lại thu mua nông sản trôi nổi tại các chợ đầu mối vào rạng sáng với giá rẻ. Những loại thịt không rõ nguồn gốc, rau củ không đảm bảo vệ sinh hoặc chứa dư lượng hóa chất vượt ngưỡng cho phép có thể được biến hoá bằng gia vị và kỹ thuật chế biến để trở thành món ăn bắt mắt trên khay cơm của học sinh.

Đáng nói hơn, cuộc đua hạ giá thành suất ăn để tăng khả năng cạnh tranh và thu hút các bậc phụ huynh cũng là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến sự xuống cấp của chất lượng bữa ăn. Với mức chi phí hạn hẹp cho mỗi suất ăn đã bao gồm cả thuế và nhân công, việc đảm bảo nguồn thực phẩm tươi ngon, an toàn trở thành một bài toán bất khả thi nếu doanh nghiệp không đánh đổi bằng chất lượng nguyên liệu đầu vào.

Việc lơ là trong giám sát và sự thiếu trách nghiệm các cơ chế quản lý

Câu hỏi đặt ra là tại sao những loại thực phẩm kém chất lượng này vẫn có thể vượt qua tầm kiểm soát của nhà trường. Nguyên nhân đầu tiên đến từ sự lỏng lẻo trong khâu tiếp nhận thực phẩm buổi sáng, khi hầu hết việc kiểm tra chỉ mang tính hình thức "nhìn bằng mắt, cân bằng tay" mà thiếu đi các thiết bị kiểm tra kỹ càng về chất lượng. Bên cạnh đó, chuỗi cung ứng quá nhiều khâu trung gian khiến việc truy xuất nguồn gốc trở nên mập mờ, tạo điều kiện cho các bên đùn đẩy trách nhiệm khi có sự cố xảy ra.

Chế tài xử phạt hiện nay cũng được đánh giá là chưa đủ sức răn đe đối với các hành vi vi phạm an toàn thực phẩm học đường. Việc phần lớn các vụ việc chỉ dừng lại ở mức phạt hành chính hoặc đình chỉ hợp đồng tạm thời đã khiến nhiều doanh nghiệp nảy sinh tâm lý thờ ơ, sẵn sàng tiếp tục sai phạm sau khi nộp phạt.

Cần hướng đến một môi trường an toàn, khoẻ mạnh đến từ chính các bữa ăn

Các chuyên gia y tế cảnh báo rằng, nguy hiểm không chỉ nằm ở những cơn đau bụng hay nôn mửa tức thời. Việc trẻ em tiêu thụ thực phẩm chứa tồn dư kháng sinh, chất bảo quản và hóa chất độc hại trong thời gian dài sẽ dẫn đến những hệ quả âm thầm như suy giảm hệ miễn dịch, rối loạn dậy thì sớm và đặc biệt là gia tăng nguy cơ mắc các bệnh nan y ở độ tuổi ngày càng trẻ hóa.

Để ngăn chặn triệt để tình trạng này, cần có một sự thay đổi quyết liệt trong mô hình quản lý. Nhà trường và ngành giáo dục phải thiết lập được ban giám sát độc lập với sự tham gia trực tiếp của phụ huynh, cho phép kiểm tra đột xuất bếp ăn và xe vận chuyển mà không cần báo trước. Đồng thời, việc ứng dụng công nghệ số hóa như mã QR Code để truy xuất nguồn gốc từ nông trại đến bàn ăn cần được thực hiện đồng bộ. Chỉ khi chúng ta coi việc bảo vệ bữa ăn học đường là bảo vệ sinh mệnh của trẻ thơ, những quy định và hành động nghiêm khắc hơn mới được thực thi để quét sạch thực phẩm bẩn ra khỏi môi trường giáo dục.