Thực phẩm giả - hiểm họa thật: Khi lòng tham đầu độc sức khỏe và niềm tin cộng đồng

 Khi danh tiếng trở thành vỏ bọc cho thực phẩm giả

Khi những viên rau củ, kẹo giảm cân hay viên collagen được gắn mác người nổi tiếng, niềm tin của công chúng dễ dàng bị lợi dụng. Thời đại mạng xã hội khiến danh tiếng trở thành tài sản. Một video, một bài đăng có thể biến sản phẩm vô danh thành hiện tượng. Nhưng cũng chính sự lan tỏa ấy lại trở thành công cụ che đậy những mặt tối – nhất là trong lĩnh vực thực phẩm chức năng, sản phẩm bổ sung sức khỏe.

Trong nền kinh tế hiện đại, người nổi tiếng (KOL) giữ vai trò đặc biệt trong hành vi tiêu dùng. Họ không chỉ là biểu tượng phong cách mà còn là “tín hiệu uy tín” giúp người mua ra quyết định nhanh hơn.

Tuy nhiên, khi tín hiệu ấy bị lợi dụng cho mục đích gian dối thương mại, hậu quả không chỉ dừng ở thiệt hại vật chất mà còn phá vỡ cơ chế vận hành lành mạnh của thị trường.

Ngày 13/10/2025, Ngân 98 bị khởi tố vì hành vi “Sản xuất, buôn bán hàng giả là thực phẩm” theo Điều 193 Bộ luật Hình sự. Cơ quan điều tra xác định nữ DJ này đứng sau điều hành Công ty TNHH TM-DV ZuBu và Hộ kinh doanh ZuBu Shop, trực tiếp chỉ đạo sản xuất viên uống giảm cân và viên collagen có chứa chất cấm, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe người tiêu dùng.

Dù Ngân 98 khai “chỉ quảng bá, không nắm kỹ quy trình sản xuất”, nhưng theo quy định, mọi hành vi tham gia tổ chức, chỉ đạo sản xuất hàng giả đều bị truy cứu hình sự.

Câu chuyện không còn là hiện tượng riêng lẻ.

Trước đó, vụ kẹo Kera khiến dư luận “dậy sóng” khi hàng loạt người nổi tiếng bị khởi tố vì tội “Lừa dối khách hàng” theo Điều 198 Bộ luật Hình sự. Kết quả điều tra cho thấy, nhóm này đã thu lợi bất chính hơn 12 tỷ đồng từ việc quảng cáo sai sự thật. Cơ quan chức năng cũng chỉ ra nhiều “lỗ hổng” trong quản lý quảng cáo, giám sát nội dung và trách nhiệm liên đới giữa người đại diện hình ảnh với doanh nghiệp sản xuất.

Sản phẩm được quảng cáo rầm rộ với những lời “có thể thay thế rau xanh”, nhưng cơ quan chức năng xác định đây là hàng giả, chứa chất Sobiton vượt ngưỡng công bố. Hàng chục nghìn người tiêu dùng đã tin tưởng mua hàng vì tin vào gương mặt đại diện là Quang Linh Vlog, Hằng Du Mục và Hoa hậu Thùy Tiên. Khi “tín hiệu uy tín” bị bóp méo, người chịu thiệt thòi nhất chính là người tiêu dùng – còn thị trường phải gánh rủi ro niềm tin.

Không chỉ làm méo mó cạnh tranh, các “thương hiệu KOL” còn tạo ra hiệu ứng bất bình đẳng: Trong khi doanh nghiệp chân chính phải đầu tư kiểm nghiệm, xin giấy phép, chịu chi phí tuân thủ, thì một người nổi tiếng chỉ cần tận dụng danh tiếng, thuê gia công là có thể tung ra sản phẩm kém chất lượng, thậm chí là hàng giả. Khi đó, đạo đức bị thay bằng lợi nhuận ngắn hạn, còn quy tắc thị trường bị xô lệch.

Khi thực phẩm giả len lỏi vào bữa ăn và niềm tin

Điều nguy hiểm nhất không chỉ là thiệt hại kinh tế, mà là sự xâm nhập âm thầm của những thực phẩm giả, thực phẩm chứa chất nguy hại bị cấm đang gây tổn hại, thậm chí là tổn hại nghiêm trọng tới sức khỏe người tiêu dùng. Những viên uống chứa chất cấm, kẹo giảm cân không rõ nguồn gốc, bột bổ sung dinh dưỡng pha trộn phụ gia công nghiệp – tất cả đều có thể gây rối loạn chuyển hóa, tổn thương gan, thận, tiềm ẩn nguy cơ gây ung thư, thậm chí nguy hiểm tính mạng.

Trung tâm Chống độc - Bệnh viện Bạch Mai (Hà Nội) từng tiếp nhận nhiều trường hợp ngộ độc nặng do sử dụng thuốc giảm cân trôi nổi trên mạng xã hội, đặc biệt là các loại viên nang, trà, bột gắn mác “giảm cân siêu tốc”, “giảm mỡ trong 7 ngày”…

Điểm chung của các ca bệnh này là đều chứa sibutramine, phenolphthalein – những hoạt chất đã bị cấm sử dụng trên toàn thế giới vì gây hậu quả nghiêm trọng cho tim mạch và thần kinh trung ương. Mà các các thực phẩm chức năng quảng cáo để giảm cân, như vụ kẹo Kera hay vụ của Ngân 98 đều “lén” trộn vào những chất độc hại này.

Phenolphtalein trong thuốc giảm cân có thể gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến hệ tiêu hóa, tim mạch, gan của người dùng. Sử dụng phenolphtalein để giảm cân còn gây ra các tác dụng phụ không mong muốn như chóng mặt, buồn nôn, mệt mỏi, lâu dài dẫn đến việc sức khỏe bị giảm sút...

Một khi công chúng đã quen với việc "người nổi tiếng nói gì cũng tin", thực phẩm giả không chỉ đánh vào ví tiền, mà còn đánh thẳng vào nhận thức và sức khỏe của cộng đồng. Mất niềm tin vào thị trường, mất niềm tin vào thương hiệu, và cuối cùng là mất niềm tin vào chính cơ quan quản lý – đó mới là thiệt hại sâu nhất.

Hành lang pháp lý đã có, nhưng thực thi vẫn là thách thức

Các vụ việc gần đây là hồi chuông cảnh tỉnh. Trường hợp Ngân 98 bị bắt vì sản xuất, buôn bán thực phẩm giả có chứa chất bị Bộ Y tế cấm tuyệt đối; vụ quảng cáo kẹo Kera có sự tham gia của Thùy Tiên, Quang Linh Vlog, Hằng Du Mục… đều cho thấy sự dễ dãi trong kiểm chứng và trách nhiệm của chính cộng đồng người tiêu dùng. Người nổi tiếng chỉ cần một hợp đồng quảng cáo là sẵn sàng giới thiệu sản phẩm chưa được cấp phép, thậm chí chứa những chất đã bị cấm gây hại cho người dùng. Khi danh tiếng được dùng làm lá chắn, hậu quả sẽ không chỉ dừng lại ở sự mất uy tín, mà còn là nguy cơ tổn thương sức khỏe hàng nghìn người vô tình hay cố ý sử dụng những phải những sản phẩm, thực phẩm giả đó. Nó cũng gây nguy cơ đánh sập niềm tin của người tiêu dùng vào thị trường và tổn thương nghiêm trọng đạo đức kinh doanh.

Việt Nam không thiếu quy định chống thực phẩm giả. Luật An toàn thực phẩm, Nghị định 15/2018/NĐ-CP và Nghị định 98/2020/NĐ-CP đã quy định rõ: Mọi sản phẩm phải được công bố, kiểm định, và quảng cáo đúng nội dung được cấp phép. Hành vi sản xuất hoặc buôn bán hàng giả có thể bị xử phạt hành chính đến 100 triệu đồng hoặc truy cứu hình sự theo Điều 192, 193 Bộ luật Hình sự.

Theo Nghị định 38/2021/NĐ-CP (sửa đổi bởi Nghị định 129/2021), hành vi quảng cáo sai sự thật, không có căn cứ khoa học hoặc gây hiểu lầm về công dụng sản phẩm có thể bị xử phạt hành chính tới 140 triệu đồng và buộc cải chính thông tin. Tuy nhiên, thực tế cho thấy, các chế tài này chưa đủ sức răn đe khi lợi nhuận thu được từ hoạt động gian dối lớn gấp nhiều lần mức phạt.

Thực tế cũng cho thấy khâu kiểm tra, giám định còn yếu. Quảng cáo sai lệch trên mạng xã hội bùng nổ, trong khi lực lượng chức năng chưa kịp rà soát. Các hợp đồng quảng cáo giữa doanh nghiệp và người nổi tiếng lại không ràng buộc trách nhiệm về chất lượng, dẫn đến việc cả hai bên đổ lỗi cho nhau khi vi phạm. Luật có, nhưng nếu không được thực thi quyết liệt, nó sẽ chỉ là tấm biển cảnh báo bị phủ bụi trong một thị trường đang chạy theo lợi nhuận.

Muốn chặn đứng thực phẩm giả, cần hành động từ ba hướng: Pháp lý, truyền thông và nhận thức. Đầu tiên và tiên quyết là ràng buộc pháp lý: Người nổi tiếng phải chịu trách nhiệm liên đới khi quảng cáo sản phẩm liên quan đến sức khỏe. Doanh nghiệp phải chứng minh hồ sơ kiểm nghiệm, giấy phép trước khi ký hợp đồng quảng bá. Tiếp đó phải tăng chế tài: Áp dụng mức phạt đủ sức răn đe, công khai danh tính vi phạm, thu hồi giấy phép và cấm hợp tác quảng cáo với cá nhân vi phạm. Cuối cùng là nâng cao nhận thức cộng đồng: Truyền thông, báo chí cần liên tục cảnh báo, hướng dẫn người tiêu dùng kiểm tra nguồn gốc, truy xuất sản phẩm, và tỉnh táo trước lời hứa quảng cáo "thần kỳ".
Mỗi vụ việc bị phanh phui là một bài học đạo đức – không chỉ cho doanh nghiệp, mà cho cả những người nổi tiếng khi đứng trước ống kính. Khi người nổi tiếng biến sức ảnh hưởng thành công cụ kiếm tiền bất chấp hậu quả, danh tiếng ấy sớm muộn cũng trở thành gánh nặng. Thị trường thực phẩm chỉ thực sự trong sạch khi danh tiếng không còn là tấm màn che cho hàng giả, và khi pháp luật đủ mạnh để bảo vệ những giá trị thật.

Và có lẽ, điều quan trọng nhất là nhắc lại một chân lý giản dị: Sức khỏe con người không thể đánh đổi bằng niềm tin mù quáng – dù niềm tin ấy được thắp sáng bởi bao nhiêu hào quang ảo trên mạng xã hội. Chỉ khi người tiêu dùng đủ hiểu biết và cơ quan chức năng đủ nghiêm minh, thực phẩm giả mới không còn đất sống.

Bắt tạm giam “Ngân 98” – đường dây sản xuất hàng giả đội lốt thực phẩm chức năng

Khẩn trương kiểm tra, lấy mẫu toàn quốc sản phẩm giảm cân do DJ Ngân 98 quảng cáo

Bộ Y tế yêu cầu xác minh sản phẩm giảm cân do DJ Ngân 98 quảng cáo