Trẻ em và người cao tuổi Việt Nam đang bị "bỏ mặc" sức khỏe răng miệng?

Thông tin được đề cập bên lề hội nghị HIDEC 2025 của ngành Răng Hàm Mặt tổ chức tại TP. Hồ Chí Minh. Trao đổi với truyền thông, TS.BS.CKII Lê Trung Chánh – Giám đốc Bệnh viện Răng Hàm Mặt Trung ương TP. Hồ Chí Minh, đồng Trưởng Ban Tổ chức hội nghị đã nêu lên những vấn đề đáng báo động về thực trạng, thách thức và giải pháp trong chăm sóc răng miệng người cao tuổi và trẻ em tại Việt Nam.

Theo bác sĩ Lê Trung Chánh, tỷ lệ sâu răng, nha chu, mất răng còn rất cao. Các khảo sát thí điểm tại nhiều tỉnh thành cho thấy tỷ lệ sâu răng và bệnh nha chu ở trẻ em vẫn cao, trái ngược với kỳ vọng rằng sự phát triển kinh tế sẽ kéo theo cải thiện về chăm sóc sức khỏe răng miệng. Không chỉ trẻ em, người lớn tuổi cũng gặp nhiều vấn đề về răng miệng, từ mất răng đến bệnh nha chu, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng ăn uống và sức khỏe toàn thân, đặc biệt là tim mạch.

Cũng theo chuyên gia này, nhiều nghiên cứu đã chứng minh mối liên hệ giữa bệnh nha chu và các bệnh lý tim mạch. Chính vì vậy, việc tầm soát và điều trị bệnh nha chu ở nhóm người lớn tuổi trở nên vô cùng quan trọng.

Theo bác sĩ Lê Trung Chánh, Bộ Y tế đã triển khai Đề án 628, gồm hai trụ cột chính là nâng cao năng lực khám chữa bệnh và dự phòng răng miệng giai đoạn 2021 – 2030. TP. Hồ Chí Minh đang đi đầu trong việc khám sức khỏe răng miệng cho người lớn tuổi, kết hợp giáo dục sức khỏe và điều trị bệnh răng miệng, đồng thời lồng ghép các chương trình tầm soát nhằm phát hiện sớm các bệnh nha chu.

Với trẻ em, đặc biệt là học sinh mầm non và tiểu học, nhiều chương trình nha học đường được triển khai nhằm giáo dục kỹ năng vệ sinh răng miệng và bảo vệ răng sữa. Mô hình "trường – trạm" thí điểm đã đào tạo nhân viên y tế tuyến cơ sở, cấp chứng nhận để họ hướng dẫn trẻ em chăm sóc răng miệng và thực hiện các biện pháp dự phòng. Các biện pháp dự phòng này bao gồm bôi fluor, hướng dẫn vệ sinh răng đúng cách và kiểm tra định kỳ, giúp giảm nguy cơ sâu răng và bệnh nha chu ngay từ giai đoạn đầu.

Tuy nhiên, ngành Răng Hàm Mặt vẫn đang thiếu hụt nhân lực trầm trọng, đặc biệt tại các cơ sở y tế địa phương. Bệnh viện công chịu trách nhiệm chăm sóc các đối tượng yếu thế nhưng nguồn lực hạn chế và mức lương chưa tương xứng khiến nhiều bác sĩ ra làm việc ở khu vực tư nhân, nơi chủ yếu tập trung vào dịch vụ gia tăng lợi nhuận. Điều này dẫn đến tình trạng chênh lệch công – tư, trong đó nhiều tỉnh và huyện hầu như không có bác sĩ Răng Hàm Mặt, khiến việc triển khai các chương trình dự phòng và chăm sóc răng miệng gặp nhiều khó khăn.

Một vấn đề khác là sự phân bố lực lượng nhân sự không đồng đều. Dù cả nước có khoảng 22 cơ sở chính thức đào tạo Răng Hàm Mặt, nhưng phần lớn sinh viên sau khi tốt nghiệp tập trung làm việc tại TP. Hồ Chí Minh hoặc các trung tâm lớn, khiến các địa phương (cấp tỉnh lẫn cấp xã) còn thiếu hụt nhân lực Răng Hàm Mặt nghiêm trọng.

Để giải quyết, Bộ Y tế đã triển khai các chương trình chuyển giao kỹ thuật, đào tạo nhân viên y tế cơ sở và cấp chứng chỉ hành nghề. Tuy nhiên, việc này cần đi đôi với chính sách kiểm soát, đảm bảo những người được đào tạo gắn bó, phục vụ lâu dài tại tuyến cơ sở.

Theo các chuyên gia, chăm sóc răng miệng không chỉ là vấn đề thẩm mỹ hay ăn uống, mà còn tác động trực tiếp đến sức khỏe toàn thân, đặc biệt với người cao tuổi.

Giám đốc Bệnh viện Răng Hàm Mặt TP. Hồ Chí Minh chia sẻ, chiến lược phát triển ngành Răng Hàm Mặt trong thời gian tới tập trung vào hai nhóm trọng điểm: Trẻ em và người lớn tuổi. Với trẻ em, ưu tiên giáo dục sức khỏe, dự phòng sâu răng và nha chu từ mầm non đến tiểu học. Với người lớn tuổi, tập trung vào tầm soát, điều trị nha chu và mất răng, nâng cao chất lượng sống và giảm nguy cơ bệnh lý toàn thân.

Chỉ khi các chương trình điều trị và dự phòng được triển khai toàn diện, nhân lực được phân bổ hợp lý, Việt Nam mới có thể cải thiện sức khỏe răng miệng cho trẻ em và người cao tuổi một cách bền vững.

"Trong bối cảnh dân số già hóa nhanh và thói quen ăn uống thay đổi, sự quan tâm đến răng miệng không còn là lựa chọn, mà là yếu tố thiết yếu để đảm bảo sức khỏe cộng đồng", bác sĩ Lê Trung Chánh lưu ý. Ông cũng nhấn mạnh vai trò của công tác giáo dục và dự phòng, nâng cao năng lực điều trị phải song hành để giảm thiểu tỷ lệ sâu răng, bệnh nha chu và mất răng, từ đó góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống cho các thế hệ hiện tại và tương lai…