Trung tâm Khuyến nông Hà Nội: Hạt nhân thúc đẩy sản xuất lúa Japonica và lúa chất lượng cao

Hướng đến nguồn lương thực an toàn cho gần 8,5 triệu dân Thủ đô

Với quy mô dân số gần 8,5 triệu người, trong đó hơn một nửa sinh sống ở khu vực nông thôn, Hà Nội đang đứng trước yêu cầu lớn về bảo đảm an ninh lương thực gắn với chất lượng và an toàn thực phẩm. Trước áp lực tiêu dùng ngày càng cao, việc phát triển các giống lúa Japonica và lúa chất lượng cao theo hướng hàng hóa, phục vụ tiêu thụ nội địa và xuất khẩu được xác định là hướng đi chiến lược, vừa đảm bảo nguồn lương thực sạch, vừa nâng cao giá trị sản xuất nông nghiệp.

Một trong những trụ cột quan trọng của chương trình là nâng cao năng lực sản xuất cho nông dân. Trung tâm Khuyến nông Hà Nội đã chú trọng đào tạo theo hướng thực chất, bám sát nhu cầu thực tiễn của từng vùng trồng lúa. Trong 5 năm, Trung tâm đã tổ chức 5 lớp đào tạo cho 115 học viên là cán bộ kỹ thuật, chủ trang trại, nông dân nòng cốt; đồng thời triển khai 194 lớp tập huấn với hơn 13.000 lượt người tham gia. Nội dung tập huấn tập trung vào những khâu then chốt như quản lý dinh dưỡng cân đối, phòng trừ sâu bệnh theo hướng an toàn sinh học, áp dụng quy trình ICM, SRI, quản lý tốt thời vụ và theo dõi sự sinh trưởng của cây lúa.

Điểm đáng ghi nhận là hoạt động đào tạo không mang tính hình thức mà được xây dựng sát với đồng ruộng. Những kiến thức được chuyển giao đã giúp nông dân thay đổi dần thói quen canh tác truyền thống, giảm lạm dụng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật, đồng thời nâng cao ý thức ghi chép, kiểm soát quy trình sản xuất. Qua đó, chất lượng hạt gạo được cải thiện rõ rệt, độ đồng đều và an toàn vệ sinh thực phẩm được nâng lên, phù hợp hơn với yêu cầu của thị trường hiện đại.

Hơn 5.500 ha lúa chất lượng cao – Dấu ấn chuyển đổi rõ nét

Một trong những kết quả nổi bật của kế hoạch phát triển lúa Japonica và lúa chất lượng cao tại Hà Nội giai đoạn 2021–2025 là sự mở rộng nhanh chóng về quy mô diện tích và phương thức canh tác. Tổng diện tích triển khai đạt 5.567 ha, cho thấy sự chuyển dịch rõ nét từ sản xuất truyền thống sang mô hình sản xuất lúa hàng hóa có kiểm soát chất lượng và hướng tới thị trường.

Trong đó, 240 ha được sản xuất theo hướng hữu cơ, với năng suất trung bình đạt 5,5–6 tấn/ha. Dù thấp hơn một số mô hình canh tác truyền thống, nhưng lúa hữu cơ mang lại hiệu quả kinh tế cao hơn nhờ giá bán tốt, chi phí đầu vào thấp và đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của thị trường đối với sản phẩm an toàn, thân thiện môi trường. Bên cạnh đó, diện tích sản xuất theo quy trình an toàn và VietGAP đạt 5.290 ha, với năng suất đạt 6,5–7,2 tấn/ha. Đây là nhóm mô hình chủ lực, góp phần tạo nguồn lúa chất lượng cao ổn định, vừa đảm bảo sản lượng, vừa đáp ứng các tiêu chuẩn về an toàn thực phẩm.

Ngoài mô hình lúa thương phẩm thông thường, Hà Nội còn triển khai nhiều mô hình sản xuất đa giá trị như lúa thảo dược với diện tích 20 ha phục vụ chế biến thực phẩm chức năng, hay mô hình lúa – cá trên 17 ha… Các mô hình này cho thu nhập cao hơn trên 120 triệu đồng/ha so với canh tác hai vụ lúa truyền thống, mở ra hướng sản xuất mới gắn nông nghiệp với kinh tế tuần hoàn và tăng giá trị trên một đơn vị diện tích.

Đặc biệt, việc ứng dụng máy bay không người lái trong phun thuốc bảo vệ thực vật trên hơn 2.340 ha lúa đã góp phần giảm chi phí lao động, hạn chế tiếp xúc hóa chất cho nông dân, đồng thời nâng cao độ chính xác và hiệu quả trong phòng trừ sâu bệnh. Đây được xem là bước tiến quan trọng trong hiện đại hóa sản xuất lúa tại Thủ đô.

Xây dựng thương hiệu, nâng cao giá trị hạt gạo Hà Nội

Bên cạnh việc tổ chức sản xuất, Trung tâm Khuyến nông Hà Nội đặc biệt chú trọng đến khâu xây dựng thương hiệu và phát triển thị trường cho hạt gạo Thủ đô, xem đây là yếu tố then chốt để nâng cao giá trị gia tăng và tính bền vững của ngành lúa gạo. Trong 5 năm triển khai kế hoạch, Trung tâm đã hỗ trợ hình thành thêm 3 nhãn hiệu tập thể mới, đồng thời xây dựng 4 chuỗi liên kết sản xuất – tiêu thụ, nâng tổng số nhãn hiệu gạo của Hà Nội lên 10 nhãn hiệu. Đây là nền tảng quan trọng giúp sản phẩm gạo Thủ đô có chỗ đứng rõ ràng hơn trên thị trường, tăng khả năng nhận diện và niềm tin của người tiêu dùng.

Về hiệu quả kinh tế, các chỉ tiêu đều đạt và vượt kế hoạch đề ra. Năng suất lúa chất lượng cao đạt trung bình từ 6,5–7,2 tấn/ha, cao hơn so với mục tiêu ban đầu. Giá trị gia tăng đạt khoảng 20–26 triệu đồng/ha/năm, tăng từ 30–50% so với canh tác lúa truyền thống. Tổng giá trị gia tăng toàn chương trình ước đạt từ 96.440 đến 144.660 triệu đồng, phản ánh rõ hiệu quả của việc chuyển đổi sang sản xuất lúa chất lượng cao theo hướng hàng hóa.

Đáng chú ý, tỷ lệ sử dụng giống lúa chất lượng cao trong cơ cấu sản xuất của Hà Nội đã tăng mạnh từ 55,3% năm 2020 lên 72,8% vào năm 2025. Con số này cho thấy sự thay đổi rõ rệt trong tư duy sản xuất của người nông dân, từ chạy theo sản lượng sang chú trọng chất lượng và giá trị.

Phát huy những kết quả đã đạt được, Trung tâm Khuyến nông Hà Nội đặt mục tiêu trong giai đoạn 2026–2030 sẽ tiếp tục mở rộng diện tích lúa chất lượng cao, đẩy mạnh cơ giới hóa, ứng dụng truy xuất nguồn gốc điện tử, phát triển thêm các chuỗi liên kết bền vững. Qua đó, từng bước xây dựng nền sản xuất lúa hiện đại, thân thiện môi trường, nâng cao giá trị hạt gạo và bảo đảm an ninh lương thực cho người dân Thủ đô trong dài hạn.

(Bài viết có sự phối hợp của Sở Nông nghiệp & Môi trường Hà Nội).