“Đến chợ” bằng livestream: Chuyển đổi số đang đổi thay làng quê xứ Thanh

Khi chiếc điện thoại trở thành “cần câu cơm”

Chiều muộn ở vùng biển Quảng Nham (Thanh Hóa), những mẻ hải sản nướng tươi rói, chưa kịp nguội than đã xuất hiện trên TikTok, Facebook qua các phiên livestream của ngư dân địa phương. Không ánh đèn chuyên nghiệp, không studio bài bản, “trường quay” chỉ là khoảng sân nhỏ với tiếng sóng biển, những phên cá phơi nắng và làn khói bốc lên từ bếp than đỏ lửa. Nhưng chính sự mộc mạc ấy lại tạo nên sức hút riêng.

Câu chuyện của anh Ngô Sâm được xem là một trong những ví dụ tiêu biểu cho lớp “ngư dân số” đang xuất hiện ở xứ Thanh. Sau nhiều năm cùng gia đình bám biển Quảng Nham mưu sinh, anh tự học quay video, dựng clip, livestream bán đặc sản quê nhà trên nền tảng số. Ban đầu chỉ là vài đơn hàng nhỏ lẻ, nhưng nhờ cách làm chân thực, khách hàng dần tăng lên ở nhiều tỉnh, thành.

Theo anh Ngô Sâm, điều thay đổi lớn nhất không chỉ là doanh thu tăng lên, mà còn là cách nghĩ, cách làm của ngư dân vùng biển. “Ngày trước, bà con chủ yếu phụ thuộc vào thương lái, đánh bắt được gì thì bán nấy. Còn bây giờ, nhiều người đã biết tự tìm khách hàng, quảng bá đặc sản quê hương và xây dựng thương hiệu bằng chính chiếc điện thoại thông minh của mình”, anh chia sẻ.

Không riêng vùng biển, chuyển đổi số cũng đang len sâu vào nhiều miền quê khác của Thanh Hóa. Tại xã Quang Chiểu, sản phẩm OCOP gạo nếp Cay Nọi, đặc sản của đồng bào vùng cao, nay không còn chỉ xuất hiện ở các phiên chợ địa phương mà đã được đưa lên các sàn thương mại điện tử và mạng xã hội để tiếp cận khách hàng rộng rãi hơn.

Để mở rộng đầu ra cho sản phẩm, Hợp tác xã nông lâm Chung Thành đẩy mạnh quảng bá gạo nếp Cay Nọi trên các nền tảng số bên cạnh phương thức bán hàng truyền thống. Bà Lương Thị Nồng, Giám đốc Hợp tác xã, cho biết việc đưa sản phẩm lên mạng xã hội và sàn thương mại điện tử giúp nhiều khách hàng ngoài địa phương biết đến đặc sản vùng cao này hơn. Người mua có thể dễ dàng tìm hiểu thông tin, đặt hàng trực tuyến và được giao tận nhà, qua đó đầu ra sản phẩm cũng ổn định hơn trước.

Một thay đổi khác dễ nhận thấy ở nhiều vùng nông thôn xứ Thanh hiện nay là hình ảnh nông dân, tiểu thương hay chủ homestay sử dụng điện thoại để quay video, chụp ảnh sản phẩm, trả lời khách hàng qua Zalo, Facebook hay TikTok đã trở nên quen thuộc. Công nghệ số, theo cách rất đời thường, đang mở thêm cánh cửa sinh kế cho người dân.

“Bình dân học vụ số” và hành trình đưa công nghệ về từng thôn bản

Nếu những câu chuyện livestream bán hàng cho thấy khả năng thích ứng của người dân, thì phong trào “Bình dân học vụ số” lại phản ánh nỗ lực của cả hệ thống chính trị trong việc phổ cập kỹ năng số tới cộng đồng.

Ngày 8/5/2025, tỉnh Thanh Hóa tổ chức lễ phát động phong trào theo hình thức trực tiếp kết hợp trực tuyến tới hơn 1.000 điểm cầu, thu hút gần 52.000 lượt cán bộ, đảng viên và người dân tham gia.

Điểm đáng chú ý của phong trào không nằm ở những thuật ngữ công nghệ phức tạp, mà ở mục tiêu rất gần gũi: giúp người dân biết sử dụng điện thoại thông minh, thanh toán không tiền mặt, tra cứu dịch vụ công, bán hàng online hay nhận diện thông tin xấu độc trên mạng.

Hiện toàn tỉnh duy trì hơn 4.300 tổ công nghệ số cộng đồng với gần 16.000 thành viên trực tiếp hướng dẫn kỹ năng số cho người dân tại cơ sở. Từ cán bộ đoàn thanh niên đến giáo viên, hội viên phụ nữ hay lực lượng tình nguyện viên, nhiều người đã trở thành những “gia sư công nghệ” ở thôn, bản.

Ở nhiều địa phương, các mô hình như “Chợ số - Doanh nghiệp số”, “Ngày thứ bảy tình nguyện hỗ trợ dịch vụ công trực tuyến”, “Cầm tay chỉ việc” hay “Câu lạc bộ học tập số cộng đồng” đang tạo hiệu ứng lan tỏa tích cực.

Không chỉ dừng ở kinh tế, chuyển đổi số còn mở thêm cơ hội cho giáo dục và du lịch cộng đồng. Tại Pù Luông, nhiều hộ dân đã chủ động quảng bá homestay, văn hóa bản địa và cảnh quan thiên nhiên trên YouTube, Facebook, TikTok thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào công ty lữ hành.

Trong giáo dục, nhiều trường học vùng sâu đã được đầu tư internet, thư viện số và bài giảng điện tử, giúp học sinh có thêm cơ hội tiếp cận nguồn học liệu phong phú.

Dẫu vậy, hành trình chuyển đổi số ở một số vùng nông thôn Thanh Hóa vẫn còn không ít thách thức. Một số vùng sâu, vùng xa vẫn thiếu hạ tầng công nghệ; nhiều người cao tuổi hay đồng bào dân tộc thiểu số còn hạn chế trong tiếp cận thiết bị số. Nhưng thực tế cũng cho thấy, khi người dân bắt đầu thay đổi tư duy, công nghệ không còn là điều xa lạ.

Thanh Hóa giữ chân du khách bằng sự tử tế

Thanh Hóa siết chặt quản lý du lịch biển, xây dựng điểm đến xanh - sạch - an toàn

Hàng cây di sản xứ Thanh: Không gian xanh trăm năm và giá trị chữa lành tinh thần