Tuổi thọ người Việt tăng thêm 30 năm trong hơn nửa thế kỷ: Sống lâu nhưng không khoẻ?

 Xu hướng tăng tuổi thọ kéo theo sự chuyển dịch dân số

Việt Nam đang già hóa nhanh chóng. Theo Tổng cục Thống kê và Bộ Y tế, đến năm 2038, cứ 5 người Việt thì có 1 người trên 60 tuổi, tương đương tỷ lệ người cao tuổi chiếm khoảng 20% dân số. Đặc biệt, nhiều đô thị như TP. Hồ Chí Minh, Hà Nội, Đà Nẵng đã có tuổi thọ trên 76 tuổi nhờ tiếp cận y tế thuận lợi, trong khi Tây Nguyên và các vùng trung du miền núi vẫn ở mức thấp 72–72,8 tuổi.

Tuy sống lâu hơn, nhưng người Việt vẫn phải đối mặt với thách thức sống khỏe. Chuyên gia cho biết người trên 60 tuổi trung bình phải chịu 14 năm sống chung với bệnh tật, đồng thời mang 3–6 bệnh nền như tim mạch, xương khớp, tiểu đường, hô hấp... 

Tuổi thọ cao nhưng tuổi thọ khoẻ mạnh lại thấp

Thực tế là mặc dù tuổi thọ tăng cao lên đáng kể, tuy nhiên người cao tuổi tại Việt Nam cũng phải sống chung với bệnh tật. 

GS.TS. Nguyễn Đình Cử, nguyên Viện trưởng Viện Dân số và Các vấn đề xã hội, Đại học Kinh tế quốc dân thì so với thế giới, tuổi thọ trung bình của dân số Việt Nam cao hơn nhưng tuổi thọ khỏe mạnh lại thấp hơn. Năm 2019, người nam 60 tuổi ở Việt Nam bình quân sống thêm được 12,9 năm khỏe mạnh và nữ là 16,4 năm, trong khi tương ứng của thế giới là 14,8 và 16,6 năm.

Rất nhiều người cao tuổi sống chung với nhiều bệnh nền. Nghiên cứu cho thấy 48,5% người cao tuổi bị viêm khớp, đau dây thần kinh hoặc thấp khớp; gần 41% bị tăng huyết áp; 37,5% đau nhức cơ thể thường xuyên; 30,3% đau lưng mạn tính; 18,8% bị bệnh về tiêu hóa... Nhiều người cao tuổi có lối sống hại sức khỏe như lạm dụng rượu bia, hút thuốc lá thuốc lào.

Có nhiều yếu tố dẫn đến số năm sống với bệnh tật của người dân Việt Nam ở mức cao. Ngoài dinh dưỡng, lối sống chưa hợp lý và môi trường ô nhiễm, còn có thực trạng tăng bệnh không lây nhiễm trong đó phổ biến là tim mạch, ung thư và đái tháo đường.

Bên cạnh đó, cũng có một thực trạng là phần lớn người cao tuổi tại Việt Nam vẫn sống với con do văn hóa truyền thống nhưng tỷ lệ này đang giảm nhanh. Năm 2009, tỷ lệ người cao tuổi ở riêng (sống một mình hoặc chỉ sống với vợ/chồng) là 18% đã tăng lên 27% năm 2019. Các chuyên gia nhận định, xu hướng này đồng nghĩa với việc người già sống cùng con cháu giảm nhanh và việc "tự cung, tự cấp chăm sóc người già" sẽ ngày càng khó khăn do thiếu nhân lực gia đình.

TS.BS Nguyễn Trung Anh, Giám đốc Bệnh viện Lão khoa Trung, còn cho rằng ngành y tế cần phát triển nhân lực chuyên sâu trong lĩnh vực lão khoa và các chuyên ngành liên quan trong việc dự phòng, điều trị và chăm sóc các bệnh nền như sa sút trí tuệ, Parkinson, các bệnh lý tim mạch - chuyển hóa, can thiệp mạch vành và giảm đau, bệnh cơ xương khớp, hô hấp...

Rõ ràng, việc vừa kéo dài tuổi thọ vừa nâng cao chất lượng sống của người cao tuổi Việt Nam là nhiệm vụ cấp thiết. Chúng ta cần chuẩn bị kỹ cho một tương lai dân số già hóa nhanh, bằng việc đầu tư vào y tế cộng đồng, chăm sóc người cao tuổi, nâng cao độ khỏe mạnh kéo dài, và đảm bảo an sinh xã hội hiệu quả.

Bảo Châu (tổng hợp)