WHO: Trầm cảm và lo âu đã khiến nền kinh tế toàn cầu thiệt hại ước tính 1 nghìn tỷ USD mỗi năm

Theo WHO, mặc dù nhiều quốc gia đã củng cố các chính sách và chương trình sức khỏe tâm thần, nhưng cần có sự đầu tư và hành động mạnh mẽ hơn trên toàn cầu để mở rộng các dịch vụ bảo vệ và thúc đẩy sức khỏe tâm thần của người dân.

Các vấn đề sức khỏe tâm thần như lo âu và trầm cảm rất phổ biến ở mọi quốc gia và cộng đồng, ảnh hưởng đến mọi lứa tuổi và mức thu nhập. Chúng là nguyên nhân lớn thứ hai gây ra tình trạng khuyết tật lâu dài, góp phần làm giảm tuổi thọ. Chúng làm tăng chi phí chăm sóc sức khỏe cho người bệnh và gia đình, đồng thời gây ra thiệt hại kinh tế đáng kể trên phạm vi toàn cầu.

Những phát hiện mới được công bố trong hai báo cáo – Sức khỏe tâm thần Thế giới ngày nay và Atlas Sức khỏe Tâm thần 2024 – nêu bật một số lĩnh vực đã đạt được tiến bộ, đồng thời phơi bày những khoảng cách đáng kể trong việc giải quyết các vấn đề sức khỏe tâm thần trên toàn thế giới. Các báo cáo này đóng vai trò là công cụ quan trọng để cung cấp thông tin cho các chiến lược quốc gia và định hình đối thoại toàn cầu trước thềm Hội nghị Cấp cao Liên Hợp Quốc năm 2025 về các bệnh không lây nhiễm và thúc đẩy sức khỏe tâm thần và hạnh phúc, sẽ diễn ra tại New York (Mỹ) vào ngày 25/9/2025 tới đây.

Tiến sĩ Tedros Adhanom Ghebreyesus, Tổng Giám đốc WHO, cho biết: "Chuyển đổi dịch vụ sức khỏe tâm thần là một trong những thách thức cấp bách nhất đối với sức khỏe cộng đồng. Đầu tư vào sức khỏe tâm thần đồng nghĩa với việc đầu tư vào con người, cộng đồng và nền kinh tế - một khoản đầu tư mà không quốc gia nào có thể bỏ qua. Mọi chính phủ và mọi nhà lãnh đạo đều có trách nhiệm hành động khẩn trương và đảm bảo rằng chăm sóc sức khỏe tâm thần không phải là một đặc quyền, mà là một quyền cơ bản cho tất cả mọi người".

Các báo cáo mới cũng cho thấy, mặc dù tỷ lệ mắc các rối loạn sức khỏe tâm thần có thể khác nhau tùy theo giới tính, nhưng nhìn chung, phụ nữ bị ảnh hưởng nhiều hơn. Rối loạn lo âu và trầm cảm là những loại rối loạn sức khỏe tâm thần phổ biến nhất ở cả nam và nữ.

Tự tử vẫn là một hậu quả tàn khốc, ước tính đã cướp đi sinh mạng của 727.000 người chỉ riêng trong năm 2021. Đây là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong ở người trẻ trên tất cả các quốc gia và trong mọi bối cảnh kinh tế xã hội. Bất chấp những nỗ lực toàn cầu, tiến độ giảm tỷ lệ tử vong do tự tử vẫn còn quá thấp để đạt được Mục tiêu Phát triển Bền vững (SDG) của Liên Hợp Quốc là giảm một phần ba tỷ lệ tự tử vào năm 2030. Với đà hiện tại, chỉ có thể đạt được mức giảm 12% vào thời hạn đó.

Tác động kinh tế của các rối loạn sức khỏe tâm thần là vô cùng to lớn. Mặc dù chi phí chăm sóc sức khỏe rất lớn, nhưng chi phí gián tiếp - đặc biệt là mất năng suất lao động - còn lớn hơn nhiều. Chỉ riêng trầm cảm và lo âu đã khiến nền kinh tế toàn cầu thiệt hại ước tính 1 nghìn tỷ USD mỗi năm.

Những phát hiện này nhấn mạnh nhu cầu cấp thiết về đầu tư bền vững, ưu tiên mạnh mẽ hơn và hợp tác đa ngành để mở rộng khả năng tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khỏe tâm thần, giảm kỳ thị và giải quyết nguyên nhân gốc rễ của các tình trạng sức khỏe tâm thần.

Trước đó, kể từ năm 2020, các quốc gia đã có những bước tiến đáng kể trong việc củng cố chính sách và kế hoạch về sức khỏe tâm thần. Nhiều quốc gia đã cập nhật chính sách, áp dụng các phương pháp tiếp cận dựa trên quyền và tăng cường sự chuẩn bị cho sức khỏe tâm thần và hỗ trợ tâm lý xã hội trong các trường hợp khẩn cấp về sức khỏe.

Tuy nhiên, động lực này chưa chuyển thành cải cách pháp lý. Ít quốc gia hơn đã thông qua hoặc thực thi luật sức khỏe tâm thần dựa trên quyền, và chỉ 45% quốc gia đánh giá luật tuân thủ đầy đủ các tiêu chuẩn nhân quyền quốc tế.

Báo cáo cho thấy sự trì trệ đáng lo ngại trong đầu tư cho sức khỏe tâm thần. Chi tiêu trung bình của chính phủ cho sức khỏe tâm thần chỉ ở mức 2% tổng ngân sách y tế - không thay đổi kể từ năm 2017. Chênh lệch giữa các quốc gia rất lớn; trong khi các quốc gia có thu nhập cao chi tới 65 USD cho sức khỏe tâm thần mỗi người, thì các quốc gia có thu nhập thấp chỉ chi 0,04 USD. Số lượng nhân viên y tế tâm thần trung bình toàn cầu là 13 trên 100.000 người, với tình trạng thiếu hụt trầm trọng ở các quốc gia có thu nhập thấp và trung bình.

Việc cải cách và phát triển các dịch vụ sức khỏe tâm thần đang diễn ra chậm chạp. Chưa đến 10% quốc gia đã chuyển đổi hoàn toàn sang mô hình chăm sóc dựa vào cộng đồng, trong khi hầu hết các quốc gia vẫn đang trong giai đoạn đầu của quá trình chuyển đổi. Việc chăm sóc nội trú vẫn phụ thuộc rất nhiều vào các bệnh viện tâm thần, với gần một nửa số ca nhập viện là không tự nguyện và hơn 20% kéo dài hơn một năm.

Việc lồng ghép sức khỏe tâm thần vào chăm sóc sức khỏe ban đầu đang được tiến triển, với 71% quốc gia đáp ứng ít nhất ba trong số năm tiêu chí của WHO. Tuy nhiên, chỉ có 22 quốc gia cung cấp đủ dữ liệu để ước tính phạm vi bao phủ dịch vụ cho bệnh loạn thần. Ở các quốc gia thu nhập thấp, chưa đến 10% người bị ảnh hưởng được chăm sóc, so với hơn 50% ở các quốc gia thu nhập cao hơn - cho thấy nhu cầu cấp thiết phải mở rộng khả năng tiếp cận và tăng cường cung cấp dịch vụ.

Điều đáng mừng là hầu hết các quốc gia đều báo cáo có các sáng kiến thúc đẩy sức khỏe tâm thần thiết thực như phát triển trẻ nhỏ, sức khỏe tâm thần tại trường học và các chương trình phòng chống tự tử. Hơn 80% các quốc gia hiện cung cấp hỗ trợ sức khỏe tâm thần và tâm lý xã hội như một phần của các biện pháp ứng phó khẩn cấp, tăng từ 39% vào năm 2020. Các dịch vụ sức khỏe tâm thần ngoại trú và chăm sóc sức khỏe từ xa đang ngày càng phổ biến hơn, mặc dù khả năng tiếp cận vẫn chưa đồng đều.

Lời kêu gọi toàn cầu tăng cường hành động về sức khỏe tâm thầnMặc dù có một số diễn biến đáng khích lệ, dữ liệu mới nhất cho thấy các quốc gia vẫn còn cách xa mục tiêu đề ra trong Kế hoạch hành động toàn diện về sức khỏe tâm thần của WHO .

WHO kêu gọi các chính phủ và đối tác toàn cầu khẩn trương tăng cường nỗ lực chuyển đổi hệ thống sức khỏe tâm thần trên toàn thế giới. Các nỗ lực bao gồm: Tài trợ công bằng cho các dịch vụ sức khỏe tâm thần;cải cách pháp lý và chính sách để bảo vệ nhân quyền; đầu tư bền vững vào lực lượng lao động sức khỏe tâm thần; mở rộng dịch vụ chăm sóc cộng đồng, lấy con người làm trung tâm.

Thành Lê