PV: Thưa bác sĩ, việc cho trẻ ăn dặm trước 6 tháng tuổi có thể ảnh hưởng như thế nào đến hệ tiêu hóa và sự phát triển lâu dài của trẻ?
BS: Cho trẻ ăn dặm trước 6 tháng tuổi có thể mang lại nhiều bất lợi. Khi bắt đầu ăn dặm, trẻ thường giảm số lần bú mẹ hoặc sữa công thức. Với những bé bú mẹ hoàn toàn, điều này có thể làm giảm lượng sữa mẹ tiết ra, khiến trẻ không được hưởng trọn nguồn dinh dưỡng và kháng thể quan trọng trong giai đoạn đầu đời.
Bên cạnh đó, hệ tiêu hóa của trẻ dưới 6 tháng tuổi chưa hoàn thiện. Các men tiêu hóa chưa tiết đủ, dạ dày còn nhỏ và nằm ngang nên trẻ dễ đầy bụng, khó tiêu, nôn trớ khi tiếp nhận thức ăn đặc. Phản xạ nhai - nuốt cũng chưa phát triển đầy đủ, vì vậy việc ăn dặm quá sớm có thể khiến trẻ sợ ăn, ảnh hưởng đến thói quen ăn uống lâu dài.
PV: Từ thực tế thăm khám, bác sĩ thường gặp những sai lầm phổ biến nào của phụ huynh khi cho con ăn dặm quá sớm?
BS: Sai lầm phổ biến nhất là cho trẻ ăn dặm theo “mốc tuổi” thay vì dựa vào dấu hiệu sẵn sàng của từng bé. Nhiều phụ huynh thấy con được 4-5 tháng tuổi đã vội tập ăn, dù trẻ chưa phối hợp tốt động tác nhai - nuốt, liên tục đẩy thức ăn ra ngoài nhưng vẫn bị ép ăn. Điều này dễ khiến trẻ sợ ăn ngay từ giai đoạn đầu.
Một sai lầm khác là không tuân thủ nguyên tắc tăng dần. Ăn dặm cần bắt đầu với lượng rất nhỏ để hệ tiêu hóa thích nghi từ từ. Tuy nhiên, có trường hợp ngay những ngày đầu đã cho trẻ ăn khá nhiều, khiến bé đầy bụng, nôn ói hoặc bỏ bú ở các cữ sau. Nếu tình trạng này lặp lại, trẻ có thể rối loạn tiêu hóa hoặc táo bón.
Ngoài ra, khi thử một thực phẩm mới, nếu trẻ chưa hợp tác hoặc tỏ ra lạ lẫm, nhiều phụ huynh vội đổi sang món khác. Thực tế, trẻ cần thời gian làm quen với hương vị mới. Vì vậy, tôi thường khuyến nghị phụ huynh nên kiên trì, cho trẻ thử lại trong vài ngày thay vì thay đổi liên tục, để giúp bé thích nghi một cách tự nhiên và ổn định hơn.
PV: Việc ép trẻ ăn khi chưa sẵn sàng hoặc cho ăn sai thời điểm có thể tác động ra sao đến tâm lý và thói quen ăn uống của trẻ?
BS: Thời điểm bắt đầu ăn dặm có ý nghĩa rất quan trọng đối với tâm lý ăn uống của trẻ. Nếu cha mẹ ép trẻ ăn khi bé chưa sẵn sàng, hoặc chọn thời điểm không phù hợp như ngay sau tiêm ngừa, khi trẻ đang bệnh, mọc răng hay quấy khóc, trẻ rất dễ liên kết cảm giác khó chịu với việc ăn.
Khi trải nghiệm đầu tiên không tích cực, trẻ có xu hướng né tránh, sợ hãi hoặc từ chối thực phẩm mới. Nếu tình trạng này kéo dài, biếng ăn sinh lý có thể chuyển thành biếng ăn tâm lý, khiến việc điều chỉnh về sau khó khăn hơn. Vì vậy, nên chọn lúc trẻ khỏe mạnh, tâm trạng ổn định và thoải mái để bắt đầu tập ăn dặm.
PV: Theo khuyến nghị hiện nay, thời điểm nào được xem là phù hợp để bắt đầu ăn dặm và vì sao mốc này lại quan trọng?
BS: Theo khuyến nghị của Tổ chức Y tế Thế giới WHO, trẻ nên bắt đầu ăn dặm khi tròn 6 tháng tuổi. Đây là mốc quan trọng vì từ thời điểm này, nhu cầu năng lượng và vi chất của trẻ tăng lên đáng kể, trong khi sữa mẹ đơn thuần không còn đáp ứng đủ hoàn toàn như những tháng đầu đời.
Bên cạnh yếu tố dinh dưỡng, khi trẻ đủ 6 tháng, hệ tiêu hóa đã hoàn thiện hơn, các men tiêu hóa cần thiết được tiết ra đầy đủ để xử lý thức ăn ngoài sữa. Đồng thời, sự phát triển về thần kinh - vận động cũng giúp trẻ kiểm soát tốt hơn động tác ngồi, nhai và nuốt, sẵn sàng tiếp nhận thực phẩm mới một cách an toàn và hiệu quả.
Vì vậy, mốc 6 tháng không chỉ là khuyến nghị về tuổi mà còn là cột mốc phù hợp về sinh lý và phát triển của trẻ.
PV: Cha mẹ có thể dựa vào những dấu hiệu nào để nhận biết trẻ đã thực sự sẵn sàng bước vào giai đoạn ăn dặm?
BS: Cha mẹ có thể dựa vào nhiều dấu hiệu phối hợp với nhau để nhận biết trẻ đã thực sự sẵn sàng ăn dặm, thay vì chỉ căn cứ vào mốc tuổi. Trước hết, trẻ cần đạt được khả năng kiểm soát đầu và cổ tốt, có thể ngồi vững hoặc ngồi có hỗ trợ mà không bị chúi người về phía trước. Đây là yếu tố quan trọng để đảm bảo việc nuốt diễn ra an toàn.
Bên cạnh đó, phản xạ đẩy lưỡi, tức phản xạ tự động đẩy vật lạ ra khỏi miệng, cần giảm dần. Khi phản xạ này còn mạnh, trẻ sẽ liên tục đẩy thức ăn ra ngoài, dù cha mẹ cố gắng đút vào. Khi trẻ bắt đầu có động tác nhai “tóp tép”, điều khiển lưỡi linh hoạt hơn và biết khép môi để nuốt, đó là dấu hiệu tích cực.
Một biểu hiện khác là sự hứng thú với bữa ăn của người lớn. Trẻ quan sát chăm chú, há miệng khi thấy thức ăn, thậm chí với tay về phía chén muỗng. Một số bé chảy nước dãi nhiều hoặc bắt đầu mọc răng cũng thường trùng với giai đoạn sẵn sàng ăn dặm, dù mọc răng không phải là điều kiện bắt buộc.
Tuy nhiên, tôi muốn nhấn mạnh rằng ăn dặm ở giai đoạn đầu chỉ mang tính chất tập làm quen. Trong năm đầu đời, sữa mẹ hoặc sữa công thức vẫn là nguồn dinh dưỡng chính, cung cấp phần lớn năng lượng và vi chất cho trẻ. Vì vậy, cha mẹ nên bắt đầu với lượng nhỏ, tăng dần từ từ, theo dõi phản ứng của trẻ và giữ tâm lý thoải mái trong bữa ăn. Khi trẻ được tiếp cận thực phẩm một cách nhẹ nhàng, không áp lực, thói quen ăn uống tích cực sẽ được hình thành bền vững hơn.
Bình luận
Đăng nhập hoặc Tạo tài khoản để tham gia bình luận
Xin vui lòng gõ tiếng Việt có dấu