Trao đổi với phóng viên, BSCKI Trần Trọng Nhân, Phó khoa Dinh dưỡng Bệnh viện Nhân dân 115, cho biết có thể tiếp cận vấn đề này theo hướng đơn giản và thực tế hơn, từ đó giúp mỗi người dễ dàng xây dựng bữa ăn lành mạnh trong đời sống hằng ngày.
Tháp dinh dưỡng là “bản đồ” định hướng, không phải công thức cứng nhắc
Pv: Bác sĩ có thể giải thích ngắn gọn “tháp dinh dưỡng” là gì và vai trò của mô hình này?
Bác sĩ Trần Trọng Nhân: Tháp dinh dưỡng có thể hiểu đơn giản là một “bản đồ trực quan” giúp chúng ta hình dung lượng thực phẩm nên tiêu thụ trong một khoảng thời gian, thường là theo tháng. Cấu trúc của tháp được thiết kế từ rộng đến hẹp: phần đáy là những nhóm thực phẩm cần ăn nhiều và thường xuyên, trong khi phần đỉnh là những nhóm cần hạn chế.
Tuy nhiên, điều quan trọng cần hiểu là đây không phải một công thức cứng nhắc buộc mọi người phải cân đo từng khẩu phần. Giá trị lớn nhất của tháp dinh dưỡng nằm ở việc định hướng tỷ lệ giữa các nhóm thực phẩm, từ đó giúp xây dựng bữa ăn đa dạng, cân đối. Khi áp dụng đúng, mô hình này không chỉ giúp cơ thể được cung cấp đầy đủ năng lượng, vitamin và khoáng chất mà còn góp phần giảm nguy cơ mắc các bệnh lý mạn tính như béo phì, đái tháo đường hay tim mạch.
Pv: Đối với những người bận rộn, theo bác sĩ nên áp dụng “tháp dinh dưỡng” vào bữa ăn hằng ngày như thế nào cho đơn giản mà vẫn đủ chất?
Bác sĩ Trần Trọng Nhân: Với người bận rộn, việc ghi nhớ nhiều nhóm thực phẩm trong tháp có thể gây rối. Vì vậy, cách hiệu quả hơn là chuyển nguyên tắc này thành “quy tắc đĩa ăn” cho từng bữa.
Cụ thể, bạn có thể chia đĩa ăn thành ba phần rõ ràng: một nửa là rau củ, một phần tư là chất đạm và một phần tư còn lại là tinh bột. Rau có thể ở dạng luộc, xào, salad hoặc canh; đạm có thể đến từ thịt nạc, cá, trứng hoặc các nguồn thực vật như đậu phụ; còn tinh bột nên ưu tiên các loại nguyên cám như gạo lứt, khoai lang, yến mạch. Cách làm này giúp đơn giản hóa việc lựa chọn thực phẩm, nhưng vẫn đảm bảo tuân thủ nguyên tắc cân đối của tháp dinh dưỡng. Dù bạn ăn ở nhà, ăn ngoài hay đặt đồ ăn, chỉ cần giữ cấu trúc này là đã có một bữa ăn tương đối hợp lý.
Nguyên tắc dinh dưỡng đơn giản: Ăn đa dạng và lắng nghe cơ thể
Pv: Việc áp dụng tháp dinh dưỡng có cần điều chỉnh linh hoạt theo độ tuổi, thể trạng hay mục tiêu sức khỏe không?
Bác sĩ Trần Trọng Nhân: Chắc chắn là cần. Tháp dinh dưỡng chuẩn thường được xây dựng cho người trưởng thành khỏe mạnh, nên khi áp dụng vào từng cá nhân, chúng ta vẫn cần điều chỉnh cho phù hợp.
Ví dụ, đối với trẻ em đang trong giai đoạn phát triển nên cần nhiều năng lượng và chất béo tốt hơn để hỗ trợ não bộ và chiều cao. Người cao tuổi thì ngược lại, nhu cầu năng lượng giảm nhưng cần tăng cường đạm dễ tiêu và canxi để hạn chế mất cơ, loãng xương, đồng thời giảm muối và đường.
Đối với người đang có mục tiêu giảm cân, vẫn có thể áp dụng cấu trúc của tháp nhưng cần tạo ra sự thiếu hụt năng lượng hợp lý. Thường sẽ giảm bớt tinh bột, tăng rau xanh để tạo cảm giác no lâu và ưu tiên các nguồn đạm nạc.
Pv: Những sai lầm phổ biến mà nhiều người thường mắc phải khi áp dụng tháp dinh dưỡng là gì?
Bác sĩ Trần Trọng Nhân: Theo quan điểm của tôi, có hai sai lầm khá điển hình.
Thứ nhất là đánh đồng tất cả các loại tinh bột. Nhiều người nghĩ tinh bột nằm ở đáy tháp nên có thể ăn thoải mái cơm trắng hoặc bánh mì trắng. Thực tế, cần phân biệt giữa tinh bột tinh chế và tinh bột phức hợp. Việc ưu tiên các loại ngũ cốc nguyên cám sẽ giúp kiểm soát đường huyết tốt hơn và có lợi cho sức khỏe lâu dài.
Thứ hai là tâm lý “sợ chất béo”. Vì chất béo nằm gần đỉnh tháp nên nhiều người cắt bỏ hoàn toàn. Điều này không đúng, bởi cơ thể vẫn cần chất béo để hấp thu các vitamin tan trong dầu và duy trì hoạt động nội tiết. Vấn đề là cần hạn chế chất béo xấu và ưu tiên chất béo tốt từ cá, dầu thực vật hay các loại hạt.
Pv: Vậy bác sĩ có thể chỉ ra nguyên tắc cốt lõi nào giúp việc ghi nhớ và áp dụng “tháp dinh dưỡng” trong bữa ăn hằng ngày trở nên đơn giản hơn?
Bác sĩ Trần Trọng Nhân: Hai nguyên tắc mà tôi thường khuyên bệnh nhân áp dụng là ăn đa dạng và ăn có ý thức. Trước hết, một bữa ăn nên có sự phong phú về thực phẩm, bởi mỗi nhóm sẽ cung cấp những vi chất khác nhau, giúp cơ thể được nuôi dưỡng đầy đủ và cân đối hơn.
Bên cạnh đó, việc ăn uống cũng cần được thực hiện một cách có kiểm soát: nên ăn chậm, nhai kỹ và dừng lại khi cảm thấy no khoảng 80%, thay vì ăn đến mức quá no. Khi bạn vừa đảm bảo sự đa dạng trong khẩu phần, vừa biết lắng nghe tín hiệu của cơ thể, thì về cơ bản, bạn đã áp dụng đúng tinh thần của tháp dinh dưỡng một cách tự nhiên mà không cần phải ghi nhớ quá nhiều nguyên tắc phức tạp.
Cảm ơn bác sĩ đã chia sẻ!
Bình luận
Đăng nhập hoặc Tạo tài khoản để tham gia bình luận
Xin vui lòng gõ tiếng Việt có dấu