Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) năm 2026 được kỳ vọng tạo bước ngoặt trong quản lý

Nguyễn Trang

08/07/2026 13:09

Liên tiếp các vụ ngộ độc thực phẩm tập thể, thực phẩm không rõ nguồn gốc, hàng giả, hàng kém chất lượng bị phát hiện thời gian qua cho thấy công tác bảo đảm an toàn thực phẩm vẫn còn nhiều "lỗ hổng". Trong bối cảnh đó, dự thảo Luật An toàn thực phẩm (ATTP) (sửa đổi) năm 2026 được kỳ vọng sẽ tạo ra những thay đổi căn bản về phương thức quản lý, tăng cường trách nhiệm của doanh nghiệp, cơ quan quản lý và cộng đồng, góp phần bảo vệ sức khỏe người dân.

An toàn thực phẩm vẫn còn nhiều bất cập

Những tháng đầu năm 2026, tình trạng mất an toàn thực phẩm tiếp tục diễn biến phức tạp. Nhiều vụ ngộ độc thực phẩm xảy ra tại các bếp ăn tập thể, cơ sở kinh doanh dịch vụ ăn uống và quán ăn đường phố khiến hàng chục, thậm chí hàng trăm người phải nhập viện điều trị.

Bên cạnh đó, tình trạng thực phẩm giả, thực phẩm không rõ nguồn gốc, thực phẩm sử dụng phụ gia, hóa chất vượt ngưỡng cho phép hay không bảo đảm điều kiện vệ sinh vẫn được các lực lượng chức năng phát hiện tại nhiều địa phương.

*Luật ATTP (sửa đổi) tăng cường công tác hậu kiểm*

Theo các chuyên gia, nguyên nhân không chỉ xuất phát từ ý thức chấp hành pháp luật của một bộ phận cơ sở sản xuất, kinh doanh mà còn do phương thức quản lý còn chồng chéo, việc kiểm tra chưa thực sự hiệu quả, trong khi công tác truy xuất nguồn gốc và xử lý vi phạm ở một số nơi vẫn còn hạn chế.

Trong bối cảnh chuỗi cung ứng thực phẩm ngày càng mở rộng, mô hình sản xuất và kinh doanh ngày càng đa dạng, Luật ATTP năm 2010 đã bộc lộ một số điểm chưa còn phù hợp với thực tiễn, đòi hỏi phải được sửa đổi để đáp ứng yêu cầu quản lý trong giai đoạn mới.

Lấy kiểm soát nguy cơ làm trọng tâm thay vì quản lý chủ yếu bằng thủ tục hành chính

Một trong những điểm mới đáng chú ý của dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) năm 2026 là thay đổi phương thức quản lý theo hướng hiện đại, lấy kiểm soát nguy cơ làm trọng tâm thay vì quản lý chủ yếu bằng thủ tục hành chính.

Theo đó, toàn bộ chuỗi cung ứng thực phẩm sẽ được kiểm soát từ sản xuất ban đầu, sơ chế, chế biến, bảo quản, vận chuyển đến lưu thông trên thị trường, trong đó đặc biệt nhấn mạnh việc kiểm soát ngay từ "gốc" để phòng ngừa nguy cơ mất an toàn thực phẩm.

Dự thảo cũng phân loại sản phẩm thành ba nhóm quản lý gồm: nhóm phải đăng ký bản công bố; nhóm phải công bố tiêu chuẩn áp dụng; và nhóm chỉ thực hiện kiểm tra, giám sát trong quá trình lưu thông.

Việc chuyển mạnh sang cơ chế hậu kiểm được đánh giá sẽ giảm thủ tục hành chính, đồng thời nâng cao trách nhiệm của doanh nghiệp đối với chất lượng sản phẩm do mình sản xuất, kinh doanh.

Song song với đó, hệ thống cơ sở dữ liệu an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc điện tử và quản lý theo mức độ rủi ro cũng sẽ được tăng cường nhằm phát hiện sớm, cảnh báo nhanh và xử lý kịp thời các sự cố về an toàn thực phẩm.

Luật mới cần tạo chuyển biến thực chất

Trao đổi về dự thảo Luật ATTP (sửa đổi), ông Nguyễn Hồng Quân, Chủ tịch Hội Giáo dục chăm sóc sức khỏe cộng đồng Việt Nam cho rằng việc sửa đổi luật là yêu cầu cấp thiết trong bối cảnh công tác bảo đảm an toàn thực phẩm đang đứng trước nhiều thách thức mới.

Theo Chủ tịch Hội, điều quan trọng nhất của luật sửa đổi không chỉ nằm ở việc bổ sung thêm các quy định mà phải tạo được sự chuyển biến thực chất trong quản lý, hướng tới mục tiêu cao nhất là bảo vệ sức khỏe nhân dân.

*Luật ATTP (sửa đổi) được xây dựng theo hướng đảm bảo an toàn thực phẩm cho người dân*

Hội đánh giá cao định hướng chuyển từ quản lý hành chính sang quản lý rủi ro, lấy kiểm soát theo chuỗi cung ứng làm nền tảng. Đây là xu hướng mà nhiều quốc gia đang áp dụng, bởi nếu kiểm soát tốt ngay từ nguồn nguyên liệu, vùng sản xuất và quá trình chế biến thì sẽ hạn chế được rất nhiều nguy cơ khi sản phẩm lưu thông trên thị trường.

Theo TS. Lê Đình Tiến, Phó Chủ tịch Hội, việc đẩy mạnh hậu kiểm cũng sẽ nâng cao trách nhiệm của doanh nghiệp và cơ sở sản xuất. Doanh nghiệp phải chịu trách nhiệm về chất lượng sản phẩm trong suốt quá trình lưu thông, thay vì chỉ đáp ứng các thủ tục trước khi đưa sản phẩm ra thị trường.

Tuy nhiên, để cơ chế hậu kiểm phát huy hiệu quả, cần xây dựng hệ thống thanh tra, kiểm tra chuyên nghiệp, ứng dụng mạnh mẽ công nghệ số, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và hệ thống truy xuất nguồn gốc để phát hiện nhanh các vi phạm.

Người dân phải trở thành "người giám sát" an toàn thực phẩm

Theo PGS.TS Nguyễn Thị Chính, Phó Chủ tịch Hội, ngoài vai trò của cơ quan quản lý và doanh nghiệp, người tiêu dùng cũng cần được đặt ở vị trí trung tâm của hệ thống bảo đảm an toàn thực phẩm.

Muốn vậy, cần tăng cường giáo dục kiến thức về an toàn thực phẩm trong trường học, cộng đồng và trên các phương tiện truyền thông để người dân biết cách lựa chọn, sử dụng và phản ánh các sản phẩm không bảo đảm chất lượng.

Khi người tiêu dùng có đầy đủ kiến thức, thị trường sẽ tự sàng lọc những sản phẩm kém chất lượng, tạo áp lực buộc doanh nghiệp phải nâng cao trách nhiệm và uy tín.

Các lãnh đạo Hội nhận định, nếu được Quốc hội thông qua và triển khai đồng bộ, Luật ATTP (sửa đổi) năm 2026 sẽ tạo bước chuyển quan trọng trong công tác quản lý an toàn thực phẩm ở Việt Nam.

Việc quản lý dựa trên đánh giá nguy cơ, tăng cường hậu kiểm, ứng dụng công nghệ số, minh bạch thông tin và truy xuất nguồn gốc không chỉ giúp giảm gánh nặng thủ tục hành chính mà còn nâng cao hiệu quả kiểm soát chất lượng thực phẩm trên thị trường.

Lãnh đạo Hội Giáo dục chăm sóc sức khỏe cộng đồng Việt Nam bày tỏ kỳ vọng, Luật ATTP (sửa đổi) sẽ trở thành hành lang pháp lý vững chắc để xây dựng một hệ thống thực phẩm an toàn, minh bạch và bền vững, trong đó Nhà nước giữ vai trò quản lý, doanh nghiệp nâng cao trách nhiệm, còn người dân trở thành chủ thể đồng hành trong việc giám sát và bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Chỉ khi ba yếu tố này cùng được phát huy hiệu quả, mục tiêu "thực phẩm an toàn cho mọi người dân" mới có thể trở thành hiện thực.