Bộ Y tế hoàn thiện quy chuẩn mới về độc tố vi nấm trong thực phẩm

Rà soát quy chuẩn sau hơn một thập kỷ áp dụng

Ngày 7/7, Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên chủ trì cuộc họp Tổ soạn thảo với sự tham gia của đại diện các bộ, ngành và đơn vị chuyên môn nhằm rà soát, hoàn thiện dự thảo Thông tư ban hành Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 8-1:2026/BYT về giới hạn ô nhiễm độc tố vi nấm trong thực phẩm.

Theo Ban soạn thảo, việc sửa đổi quy chuẩn lần này xuất phát từ yêu cầu hoàn thiện hành lang pháp lý về an toàn thực phẩm trong bối cảnh Việt Nam ngày càng hội nhập sâu rộng với nền kinh tế quốc tế. Là thành viên của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), Việt Nam có trách nhiệm xây dựng các quy chuẩn kỹ thuật phù hợp với các cam kết quốc tế, đặc biệt là Hiệp định về Hàng rào kỹ thuật trong thương mại (TBT) và Hiệp định về Các biện pháp vệ sinh và kiểm dịch động, thực vật (SPS).

Các quy chuẩn kỹ thuật quốc gia phải được xây dựng trên cơ sở bằng chứng khoa học, bảo đảm nguyên tắc minh bạch, không phân biệt đối xử và không tạo ra các rào cản thương mại không cần thiết.

Hiện nay, Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 8-1:2011/BYT về giới hạn ô nhiễm độc tố vi nấm trong thực phẩm đã được áp dụng hơn 10 năm. Quy chuẩn này được xây dựng dựa trên điều kiện sản xuất, kinh doanh thực phẩm tại Việt Nam thời điểm ban hành và tham chiếu chủ yếu theo Tiêu chuẩn Codex (CODEX STAN 193-1995) cùng Quy định EC No.1881/2006 của Liên minh châu Âu.

Tuy nhiên, cùng với sự phát triển của khoa học công nghệ, sự thay đổi của chuỗi cung ứng thực phẩm toàn cầu và các tiêu chuẩn quốc tế liên tục được cập nhật, nhiều nội dung của quy chuẩn hiện hành không còn phù hợp với thực tiễn quản lý. Do đó, việc sửa đổi, bổ sung và ban hành quy chuẩn mới được xác định là yêu cầu cấp thiết nhằm nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm.

Bổ sung nhiều nhóm độc tố vi nấm và mở rộng phạm vi quản lý

Theo dự thảo, Thông tư ban hành Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 8-1:2026/BYT gồm các quy định về ban hành quy chuẩn, hiệu lực thi hành, điều khoản chuyển tiếp, trách nhiệm tổ chức thực hiện và các quy định tham chiếu.

Quy chuẩn mới được xây dựng với sáu nhóm nội dung chính, bao gồm quy định chung; quy định kỹ thuật; phương pháp lấy mẫu, kiểm nghiệm; yêu cầu quản lý; trách nhiệm của tổ chức, cá nhân và tổ chức thực hiện.

Điểm đáng chú ý là dự thảo cập nhật giới hạn tối đa đối với 6 nhóm độc tố vi nấm phổ biến thường xuất hiện trong thực phẩm, gồm Aflatoxin, Ochratoxin A, Patulin, Deoxynivalenol, Zearalenone và Fumonisin tổng số.

Đây đều là các độc tố có khả năng hình thành trong quá trình sản xuất, thu hoạch, bảo quản và vận chuyển thực phẩm nếu điều kiện môi trường không bảo đảm, có thể gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe người sử dụng nếu tích lũy trong thời gian dài.

Tại cuộc họp, các đại biểu tập trung góp ý đối với các quy định kỹ thuật nhằm bảo đảm tính khả thi khi triển khai trên thực tế, đồng thời phù hợp với điều kiện sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp trong nước.

Đánh giá toàn diện tác động trước khi ban hành

Song song với quá trình xây dựng dự thảo, Cục An toàn thực phẩm phối hợp với Viện Chiến lược và Chính sách Y tế cùng Viện Kiểm nghiệm An toàn vệ sinh thực phẩm quốc gia triển khai đánh giá tác động của quy chuẩn mới.

Các nội dung đánh giá tập trung vào ba nhóm vấn đề lớn, gồm tác động về chi phí đối với doanh nghiệp; khả năng đáp ứng của hệ thống kiểm nghiệm phục vụ quản lý nhà nước; đồng thời khảo sát thực trạng ô nhiễm độc tố vi nấm trong thực phẩm cũng như mức độ đáp ứng của các sản phẩm đang lưu hành đối với các giới hạn dự kiến được quy định.

Theo Bộ Y tế, việc đánh giá tác động là cơ sở quan trọng để bảo đảm quy chuẩn khi ban hành vừa đáp ứng yêu cầu bảo vệ sức khỏe cộng đồng, vừa bảo đảm tính khả thi trong tổ chức thực hiện và hạn chế phát sinh chi phí không cần thiết cho doanh nghiệp.

Cập nhật theo tiêu chuẩn quốc tế, tăng cường bảo vệ sức khỏe người dân

Phát biểu kết luận cuộc họp, Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên cho biết, nguồn nguyên liệu thực phẩm hiện nay ngày càng đa dạng, trong khi tác động của biến đổi khí hậu làm gia tăng nguy cơ phát triển nấm mốc trong quá trình sản xuất, bảo quản và lưu thông thực phẩm.

Bên cạnh đó, sự xuất hiện của nhiều loại thực phẩm mới cùng với quá trình hội nhập và mở rộng chuỗi cung ứng toàn cầu cũng làm phát sinh những nguy cơ ô nhiễm độc tố vi nấm mà quy chuẩn hiện hành chưa điều chỉnh đầy đủ.

Vì vậy, Thứ trưởng yêu cầu Ban soạn thảo tiếp tục rà soát toàn diện các nhóm thực phẩm, cập nhật các loại độc tố vi nấm và giới hạn tối đa trên cơ sở các bằng chứng khoa học mới, phù hợp với điều kiện thực tế tại Việt Nam.

Đồng thời, quy chuẩn phải bảo đảm tính kế thừa và thống nhất với hệ thống pháp luật hiện hành, đặc biệt là Luật An toàn thực phẩm, đồng thời hài hòa với các tiêu chuẩn quốc tế để tạo thuận lợi cho hoạt động sản xuất, kinh doanh và xuất nhập khẩu thực phẩm.

Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên cũng yêu cầu Cục An toàn thực phẩm tiếp tục tiếp thu đầy đủ ý kiến của các bộ, ngành, hiệp hội và chuyên gia để hoàn thiện dự thảo trước khi trình ban hành.

Đối với các nội dung đã được Ủy ban Tiêu chuẩn thực phẩm quốc tế (Codex) quy định, dự thảo cần ưu tiên áp dụng theo CODEX STAN 193-1995 phiên bản cập nhật năm 2025. Những nội dung chưa được Codex hướng dẫn sẽ tham chiếu theo Quy định EC 2023/915 của Liên minh châu Âu và các phiên bản cập nhật mới nhất.

Theo lãnh đạo Bộ Y tế, khi được ban hành, QCVN 8-1:2026/BYT sẽ tạo cơ sở pháp lý quan trọng để cập nhật kịp thời các tiến bộ khoa học trong kiểm soát an toàn thực phẩm, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước đối với nguy cơ ô nhiễm độc tố vi nấm, góp phần bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng, đồng thời xây dựng môi trường pháp lý minh bạch, ổn định, đáp ứng yêu cầu hội nhập kinh tế quốc tế và phát triển bền vững của ngành thực phẩm Việt Nam.